روز از ايّام رجب « اللّهم انى اسئلك بمعانى . . . الخ » يعنى خداوندا تورا به معانى همهء آنچه كه صاحبان امرت بدانها مىخوانند ، مورد سؤال قرار مىدهم ، آنانى كه بر سرّ تو امين و به امرت شادمانند . و به ستودن قدرتت و آشكار ساختن عظمتت مشغولند . و ( همچنين ) ترا به مشيّتت كه در حق آنان گوياست مورد سؤال قرار مىدهم . ( كه طبق اين مشيّت ) آنان را معادن كلمات وجوديت و اركان توحيد و آيات و مقاماتت ، قرار دادى . اركانى كه در همهء مكانها در كارند و هيچ گونه بيكارى و مهملى برايشان متصور نيست . هركس كه تورا شناخت بدانها شناخت . ميان تو و آنها هيچگونه جدائى نيست جز آنكه آنها بنده و مخلوق تواند . ( تا آخر دعاء ) .
84 - ما را از مقام ربوبيت پائين آوريد ، آنگاه آنچه مىخواهيد در حقّ ما بگوئيد .
85 - مرتبهء انسان كامل عبارت است از جامعيّت جميع مراتب الهيه ( كه عبارتند از اسماء و صفات بارى تعالى و مظاهر آنها در حضرت علمية ) و كونيّة كه عبارتند از عقول و نفوس كليّه ، عقول و نفوس جزئيّة ، مراتب طبيعت تا نازلترين مرتبه وجود ( يعنى هيولى ) . مرتبهء انسان كامل را مرتبهء عمائية نيز خوانند . بنابر آنچه كه گفته آمد مرتبهء انسان كامل مرتبهاى است نظير مرتبهء الهية و فرقى ميان اين دو نيست جز آنكه مرتبهء الهية مرتبهء ربوبيت است و مرتبهء انسان كامل مرتبهء مربوبيت . و بخاطر همين تشابه است كه انسان كامل به مقام خليفة اللّهى شرافت يافته است . ( ص 11 ) .
و كون جامع ( جام جهان نما ) عبارت از انسان كامل است كه به آدم نام گرفته و جز او را لياقت و استعداد چنين مقامى نباشد . ( ص 62 ) 86 - ابن قدّاح از امام صادق عليه السلام نقل كرد كه آن جناب چنين فرمود : هر چيزى را حدّى است كه بدان پايان مىپذيرد ، مگر ياد خداوند كه براى آن حدّى وجود ندارد . مثلا خداوند نمازهاى پنجگانه را واجب ساخت كه بجا آوردن آنها عبارت از حدّ آنهاست و يا اينكه روزهء ماه رمضان را واجب قرار داد كه روزهدارى آن ماه حدّ آن است . و يا اينكه حجّ را واجب كرد كه گزاردن آن حدّ آن است ، مگر ذكر كه خداوند از آن به كم راضى
رساله نور على نور در ذكر و ذاكر و مذكور (فارسى) — صفحة 140
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص١٤٠