ليالى اندر اينجا همچو اشباح * ليالى اندر آنجا همچو ارواح
بدان بر اين نمط ايام و اشهر * كه مىآيد پديد از ماه و از خور
شب قدر اندرين نشأه نمودى * بود از ليلة القدر صعودى
چو ظلى روز اينجا روزها را است * كه يوم اللّه ، يوم القدر اينجا است
مر انسانى كه باشد كون جامع * شب قدر است و يوم اللّه واقع
تبصره : از جمع بين دو وجه مذكور در بيان ليلة القدر دانسته مىشود كه مراد از ليلة القدر در
إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ
،
إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةٍ مُبارَكَةٍ
« 1 » خود حضرت خاتم صلّى اللّه عليه و إله و سلّم است كه منزل فيه و منزل اليه در حقيقت يكى است و منزل فيه ، صدر مشروح آن جناب است ،
أَ لَمْ نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَكَ
،
نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ عَلى قَلْبِكَ
« 2 » هر چند ظرف زمان آن به لحاظ نشأه عنصرى يكى از همين ليالى متعارف است چه اينكه انسان كون جامع را كه ليلة القدر و يوم اللّه است به لحاظ اين نشأه مادى متى است كه وجود ظلى عنصرى او در امتداد ظرف زمان است پس منزل فيه در حقيقت و واقع قلب آن حضرت است و بعد از آن به لحاظ ظرف زمان منزل فيه اليلة القدر زمانى است كه منزل فيه به لحاظى در منزل فيه است و هر دو وعاى منزل فيهاند ، چنان كه هر انسان عنصرى نسبت وعاى علمش هنگام تلقى معانى با وعاى زمان او چنين است . فافهم .
در تفسير عرائس البيان ناظر به اين مطلب سامى و تفسير انفسى است كه گويد :
ليلة القدر هى البنية المحمدية حال احتجابه عليه السّلام فى مقام القلب بعد الشهود الذاتى لان الانزال لا يمكن الا فى هذه البنية فى هذه الحالة . و القدر هو خطره عليه السّلام و شرفه
هامش
( 1 ) . دخان / 3 .
( 2 ) . شعراء / 194 .