درس 71 : مسائلى رياضى و هيوى
اين درس بدنباله درس پيش در چند مطلب ديگر است :
مطلب ششم
اين كه در تبصره درس شصت و هفتم در عمل تعديل بين السطرين گفته ايم كه در جداول زيجات بحسب عروض بلاد يك يك درجه مضبوط است و اگر بازاى دقائق و ديگر كسور خواسته باشيم بايد به عمل تعديل بين السطرين آن را بدست آوريم ، و بدستورى كه گفته آمد از قاعده اربعه متناسبه تعديل بين السطرين انجام مىشود تا مقدار مطلوب عرض مفروض معلوم گردد . اكنون در اين مطلب هدف اين است كه شايد توهمى پيش آيد و گفته شود به همين دستور با دانستن مقدار تعديل النهار عرض دو درجه هر چند بتفاوت بسيار باشند ميتوان تعديلات همه عروض را بدست آورد . مثلا اگر تعديل النهار دو عرض پنج درجه و سى درجه را تحصيل كرده ايم ، هرگاه تعديل نهار عرض نه درجه و يا سى و پنج درجه را بخواهيم تفاضل تعديل بين دو عرض معلوم را مى گيريم و بقاعده ياد شده تعديل نهار مطلوب را معلوم مى كنيم .
و لكن توهمى نادرست است ازيرا كه دانسته ايم مدارات عرضى ارض همه دوائر صغارند كه موازى دائرة استواى ارضى ، و محاذى مدارات يومى سماوى اند كه اين مدارات نيز موازى دائرة استواى سماوى اعنى معدل النهارند ، و در درس 66 و غير آن دانسته ايم كه تساوى قوسها بحسب درجه غير از تساوى آنها بحسب مسافت است . حالا گوييم آفاقى كه از خط استواء تا قطب در سطح يكدائره نصف النهار واقع بوده باشند همه در طول متحد و در عرض مختلف اند ، و از خط