اما فذلكه بحث :
1 قطب نما را به تازى بوصله و حك گويند ، و به فرانسوى بوسل
Boussole ) )
گويند .
2 قطب نما در حقيقت نماينده جهت قطب مغناطيسى زمين است ، نه جهت قطب جغرافيائى آن .
3 زمين را قطب شمال و جنوب جغرافيائى است كه دائره نصف النهار هر نقطه بر و بحر ، و خط نصف النهار در سطح آن كه خط زوال و خط شمال و جنوب است ، از آن دو قطب جغرافيائى مى گذرند ، و اين دو قطب ثابت اند .
4 زمين را قطب شمال و جنوب مغناطيسى نيز هست كه بر جاى خود ثابت نيستند بلكه آنها را ميدان حركت مغناطيسى است .
5 بر اثر ميدان چرخش و نوسان قطب مغناطيسى ، عقربه قطب نما گاهى با خط شمال و جنوب كه خط نصف النهار است مطابق است كه هر دو يك خط در سطح دائره نصف النهارند ، و گاهى با آن تقاطع مىكند و زاويه انحراف قطب مغناطيسى از قطب جغرافيائى روى مى آورد .
6 زاويه انحراف مغناطيسى هر نقطه بر روى زمين بر اثر چرخش و نوسان قطب مغناطيسى ، به مرور ايام تغيير و تبديل مى يابد .
7 علاوه بر ميل مغناطيسى زمين ، عوامل ديگر نيز از قبيل انواع فلزات و همچنين معادن زيرزمينى در انحراف قطب مغناطيسى تأثير بسزا دارند .
8 قطب شمال مغناطيسى متجاوز از يكهزار ميل در جنوب قطب شمال جغرافيائى از آن فاصله دارد ، و محل فعلى آن تقريبا در 73 درجه عرض شمالى ، و صد درجه طول غربى گرينويچ ، در جزيره پرينس آوويلز ( كانادا ) به تخمين واقع شده است كه در نتيجه در نقاط مختلف زمين انحرافاتى به مقدار صفر تا 180 درجه شرقى يا غربى بين دو جهت جغرافيائى و مغناطيسى موجود است .
9 پيشينيان از قطب مغناطيسى زمين و زاويه انحراف مغناطيسى عقربه قطب نما