كنند پس اگر عرض بلد جنوبى بود ، يا عديم العرض ، يا عرض شمالى او كمتر از عرض مكه باشد عمودى بر منتهاى شمالى خط نصف النهار اخراج كنند . و اگر عرض بلد شمالى بود و بيشتر از عرض مكه باشد بر منتهاى جنوبى او . و بر جهت شرق بايد اگر طول مكه اكثر باشد از طول بلد ، و بر جهت غرب اگر اقل باشد . پس آن عمود را به طريق خط نصف النهار به همان أجزاى صغار متساويه ابتدا از موقع او تقسيم كنند ، و از همان موضع به قدر مجموع العرضين اگر بلد جنوبى العرض بود ، و يا به قدر عرض مكه اگر بلد عديم العرض بود ، يا به قدر ما بين العرضين اگر شمالى العرض بود از اجزاى نصف النهار بشمارند آنجا كه منتهى شود نشان كنند ، وهم از آن موضع به قدر ما بين الطولين از أجزاى عمود بشمرند آنجا كه منتهى شود نشان كنند و ما بين هر دو نشان به خطى مستقيم كه هر آينه وتر قائمه باشد وصل كنند خط سمت قبله بود . چون از تقاطع اين خط و نصف النهار بر استقامت اين خط بايستند مواجه مكه باشند . و چون همين تقاطع را مركز ساخته دائره رسم كنند قوسى كه محصور باشد بينهما قوس انحراف مكه بود ، و فضل مقدار ربع دائره بر او قوس سمت قبله . و هر عمل از اعمال سمت قبله كه در دائره هنديه تقريبا و تحقيقا جارى است در اين طريق نيز جارى باشد ، و هرچه متعذر است اينجا نيز متعذر بود چه مال هر دو طريق في الحقيقه يكى است . و چهار شكل طريق اول را به اين طريق به جهت تمثيل نقل كرديم تا ناظر را مؤيد باشد و بالله التوفيق و عليه التكلان . شكل اين است :
( شكل شماره 93 )
دروس هيئت و ديگر رشته هاى رياضى (فارسى) — صفحة 692
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٦٩٢