است كه قائل به حقيقت واحده در وجود است و تشكيك در مراتب وجودى مى گويد . و همگى قائل به اصالت وجود و اعتباريت ماهيت اند .
اما تشكيك وجود در نزد عارف بزرگى و كوچكى مظاهر و مجالى وجود است مثلا يك قطره آب و يك بركه آب و يك نهر و يك درياچه و يك دريا آب ، همه در آب بودن آبند ، نه تشكيك در وجود آنها است و نه حقائق متبائنه اند بلكه تفاوت در وسعت و ضيق و عائى دارند . و دانستى كه كثرات وجوداتى اند كه روابط محض اند و اين كثرت كثرت نورى است .
اين همه كثرت بيحد كه از اين سو بينى
يك تجلى است از آنسو بشمار آمده است
در توقيع مبارك صادر از ناحيه مقدس حضرت ولى الله اعظم امام عصر ، قائم آل محمد صلوات الله عليهم آمده است كه : لافرق بينك و بينها الا أنهم عبادك . تفصيل و بيان اين مطالب را در رساله وحدت از ديدگاه عارف و حكيم تقرير و تحرير كرده ايم .
حال گوييم كه حق سبحانه را ساترى نبود ، زيرا كه ساتر يا موجود است يا معدوم . معدوم كه معدوم است ، و موجود كه مظاهر و شئون و اطوار يك حقيقت است ، و شى ساتر خود نمى باشد و نتواند بود . پس او آشكار است ، و او است و جز او نيست . يا هو يا من لاهو الا هو ( حديث امير عليه السلام ، باب تفسير قل هو الله احد از توحيد صدوق ص 75 ط سنگى ) . فلالبس له فهو صراح فهو ظاهر .
قال صدرالمتالهين فى اسرار الايات : اعلم ان اعظم البراهين واسد الطرق و انور المسالك و اشرفها و احكمها هو الاستدلال على ذاته بذاته ، و ذلك لان اظهر الاشياء هو طبيعة الوجود المطلق بما هو وجود مطلق و هو نفس حقيقة الواجب تعالى و ليس شى من الاشياء غير الحق الاول نفس حقيقة الوجود لان غيره اما ماهية من الماهيات او وجود من الوجودات الناقصة المشوبة به نقص او قصور او عدم فليس شى منها