يعنى در هر قوه اختلالى كه عارض شده است منشأ اختلال را عارضه فسادى در يك جزء معينى از اين اجزاء پنجگانه در بطون سه گانه ديده اند .
و اوضح از قانون در فصل نمط سوم اشارات گويد : و انما هدى الناس الى القضية بأن هذه هى الالات أن الفساد اذا اختص بتجويف اورث الافة فيه .
پس از آن شيخ در اشارات فرمايد : ثم اعتبار الواجب فى حكمة الصانع تعالى أن يقدم الاقنص للجرمانى ، و يؤخر الاقنص للروحانى ، و يقعد المتصرف فيهما حكما و استرجاعا للمثل المنمحية عن الجانبين عند الوسط عظمت قدرته .
بيان آن را متأله سبزوارى در اسرار الحكم آورده است كه : پس نظر كن بحكمت و عنايت حكيم تعالى شأنه كه تخت بنطاسيا را مقدم زده تا بجاسوسان و اقاليم صور پنجگانه قريب باشد تا رساندن اخبار به آن وزير آسان باشد ، و خزانه آن را قريب آن قرار داده كه خزانه بايد پشت سرش باشد . و متخيله را در وسط جا داده زيرا كه تركيب و تفصيل در صور و معانى دارد پس بايد در ميانه دو لوح باشد كه در هر دو دست اندازى داشته باشد ، و سرير و هم را در مؤخر وسط جا داده چه معانى جزئيه كه مدركات آنست مضاف بصورند سهل المأخذ باشند ، و خزانه اش را كه حافظه است در مقدم بطن اخير قرار داده تا قريب بان باشد ، و در مؤخر بطن اخير عنايت حكيم تعالى قوت مدركه نگذارده زيرا كه از حواس ظاهر پاسبانى آنجا نيست و مصادمات كثيره موجب اختلال ميشد . و بطريقه مجالى و مظاهر بودن قوى بگو تا آينه بندى بنظام باشد چه تجاويف آيينه خانه ايست بعضى آيينه معانى جزئيه و بعضى آيينه صور و بعضى آيينه عمل فسبحانه جلت حكمته و جمت قدرته .
تبصره انواع ادراك چهار قسم است : احساس و تخيل و تو هم و تعقل .
نصوص الحكم بر فصوص الحكم (فارسى) — صفحة 279
مساهمون: حسن حسن زاده آملى
ص٢٧٩