چگونه طوف كنم در فضاى عالم قدس
چو در سراچه تركيب تخته بند تنم
( حافظ )
علاوه اين كه در راه حراست وى به خارج از بدن نيز نظارت دارد تا به بدن آسيبى نرسد و در خطرى نيفتد . و براى حفظ بدن در راه معاش تلاش مىكند . و نيز براى حفظ نظام اجتماع و تمدن ، با مردم سرو كار دارد . و نيز تعلق خاطر به ملك و مال و همسر و فرزند دارد . و بسيارى از اين قبيل امور كه نفس ناطقه را بدين سوى مى كشاند و از توجه بدانسوى باز مى دارد كه اگر بديده تحقيق بنگرى مى بينى .
اين سرا و باغ تو زندان تست
ملك و مال تو بلاى جان تست
پس بدان كه ازاله أمراض نفسانى به ترك خواص بشريت و ترك هوا و هوس مىشود كه آنها مرض و غطااند .
مراتب امراض نفسانى
و نيز بدان كه مراتب ناخوشى نفس سه است : رين است ،
كَلَّا بَلْ رانَ عَلى قُلُوبِهِمْ ما كانُوا يَكْسِبُونَ
( مطففين 15 ) ، و زيغ است ، و اما
الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ ما تَشابَهَ مِنْهُ ابْتِغاءَ الْفِتْنَةِ
( سوره آل عمران آيه 8 ) ، و ختم است . اول و دوم چاره دارد و قسم سوم چاره ندارد .
خَتَمَ اللَّهُ عَلى قُلُوبِهِمْ وَ عَلى سَمْعِهِمْ وَ عَلى أَبْصارِهِمْ غِشاوَةٌ وَ لَهُمْ عَذابٌ عَظِيمٌ
( سوره بقره آيه 8 ) .
أَ فَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَواهُ
و أضله الله على علم و ختم على سمعه و قلبه و جعل على بصره غشاوة فمن يهديه من بعد الله أفلاتذكرون ( سوره جاثيه آيه 24 ) .
در شب توجه نفس ناطقه به عالم قدس ملكوت و ديار مرسلات و