( 273 ) لِلْفُقَراءِ الَّذينَ أُحْصِرُوا في سَبيلِ اللَّهِ لا يَسْتَطيعُونَ ضَرْباً فِى الْأَرْضِ يَحْسَبُهُمُ الْجاهِلُ أَغْنِياءَ مِنَ التَّعَفُّفِ تَعْرِفُهُمْ بِسيماهُمْ لا يَسْئَلُونَ النَّاسَإِلْحافاً وَ ما تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَليمٌ
( انفاق شما ، بايد ) براى نيازمندانى باشد كه در راه خدا ، در تنگنا قرار گرفتهاند ؛ ( ونمىتوانند براى تأمين هزينهء زندگى ، دست به كسب و تجارتى بزنند ؛ ) نمىتوانند مسافرتى كنند ( و سرمايهاى به دست آورند ؛ ) و از شدت خويشتندارى ، افراد ناآگاه آنها را بىنياز مىپندارند ؛ اما آنها را از چهرههايشان مىشناسى ؛ و هرگز با اصرار چيزى از مردم نمىخواهند . ( اين است مشخصات آنها ! ) و هر چيز خوبى در راه خدا انفاق كنيد ، خداوند از آن آگاه است .
شأن نزول :
انفاق به فقراى آبرومند
از امام باقر عليه السلام چنين نقل شده است : اين آيه دربارهء اصحاب « صُفَّه » نازل شده ( اصحاب صُفَّه حدود چهارصد نفر از مسلمانان « مكّه » و اطراف « مدينه » بودند كه نه خانهاى در « مدينه » داشتند و نه خويشاوندانى كه به منزل آنها بروند ، از اين جهت در مسجد پيامبر مسكن گزيده بودند و آمادگى خود را براى شركت در ميدانهاى جهاد اعلام داشته بودند ) .
ولى چون اقامت آنها در مسجد با شئون مسجد سازگار نبود ، دستور داده شد به صُفَّه ( سكوى بزرگ و وسيع ) كه در بيرون مسجد قرار داشت منتقل شوند ، آيهء فوق نازل شد ، و به مردم دستور داد به اين دسته از برادران خود از كمكهاى ممكن مضايقه نكنند ، آنها همچنين كردند . « 1 »
بعضىازمفسران تصريح كردهاند : آنهاپاسداران پيامبر صلى الله عليه و آله و محافظان او بودهاند . « 2 »
* * *
هامش
( 1 ) « مجمع البيان » ، « ابوالفتوح رازى » ، « البحر المحيط » ، « قرطبى » ، « روح المعانى » و تفسيرهاى ديگر ، ذيل آيهء مورد بحث ( با تفاوتهائى در عبارت ) .
( 2 ) « تفسير فى ظلال القرآن » ، ج 1 ، ص 462 ، ذيل آيهء مورد بحث .