اين قول با اين كه عملًا ميان اكثر مفسرين دائر و مورد اعتماد است از چند جهت به متن آيه كريمه :
« هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتابَ مِنْهُ آياتٌ مُحْكَماتٌ . . . »
و به اسلوب دلالت ساير آيات قرآنى انطباق ندارد ، زيرا :
اولًا : در قرآن كريم آياتى به اين وصف كه براى تشخيص مدلولش به هيچوجه راهى نباشد سراغ نداريم ، گذشته از اين كه قرآن مجيد خود را با صفاتى مانند نور و هادى و بيان توصيف مىكند كه هرگز با گنگ بودن آياتش از بيان مراد واقعى خود سازش ندارد .
گذشته از اين كه آيه كريمه :
« أَ فَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَ لَوْ كانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِيهِ اخْتِلافاً كَثِيراً »
« 1 » آيا قرآن را تدبر و پىگيرى نمىكنند و اگر از پيش غيرخدا بود در آن اختلاف بسيار مىيافتند . تدبر در قرآن را رافع هرگونه اختلاف قرار مىدهد در صورتى كه آيه متشابه چنان كه لازمه قول مشهور است اختلافش با هيچگونه تدبرى حل نمىشود .
ممكن است گفته شود كه مراد از آيات متشابهه همان حروف مقطعه فواتح سور مانند الم ، الر ، حم و غيره آنها باشد كه راهى براى تشخيص مراد واقعى آنها نيست .
ولى بايد توجه داشت كه در آيه كريمه آيات متشابهه را به نام متشابه در مقابل محكم خوانده و لازمه اين تسميه اين است كه آيه نامبرده مدلولى از قبيل مدلولات لفظى داشته باشد نهايت اين كه مدلول واقعى با غير واقعى مشتبه شود و حروف مقطعه فواتح سور مدلول واقعى با غيرواقعى اينطورى ندارند .
علاوه بر اين ظاهر آيه اين است كه جمعى از اهل زيغ و انحراف از آيات متشابهه در اضلال و تفتين مردم استفاده مىكنند و در اسلام شنيده نشده است كسى از حروف مقطعه فواتح سور چنين استفاده تأويلى بنمايد و كسانى كه چنين استفاده تأويلى
هامش
( 1 ) . نساء ، آيه 82