مكانهاست و به همه چيز محيط است و اول و آخر ندارد و آغاز و انجامى برايش متصور نيست .
« فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ
* وَ هُوَ اللَّهُ فِي السَّماواتِ وَ فِي الْأَرْضِ *
وَ هُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ
* وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَحُولُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ » .
« 1 »
بس كه هست از همه سو و ز همه رو راه به تو * به تو برگردد اگر راهروى برگردد
هر جا با تمام وجود رو كنى و بنگرى آنجا وجهاللّه است .
به دريا بنگرم روى تو بينم * به صحرا بنگرم صحرا تو بينم
به هر جا بنگرم كوه و در و دشت * نشان از قامت زيبا تو بينم
هر كجا به خدا روى آوريد همان روى خداست و او اللَّه است در آسمانها و در زمين و او با شماست هر كجا كه باشيد و بدانيد كه خداوند بين انسان و قلب او حايل مىشود و او مانع تحقق اعمال و ارادهها مىشود و آگاه به تمام تصميمسازىها و كارهاست .
علامه از باب تقريب ذهن و تمثيل معقول به محسوس يك مثالى مىزند كه با هم مرور مىكنيم :
تمثيل
فرض كنيد با دلى آسوده و حواسى جمع در فضايى آرام نشسته و اين جهان پر جنب و جوش را در برابر خود گذاشته و به تماشاى هر پستى و بلندى ، دور و نزديك ، گوشه و كنار ، بيرون و درون ، ريز و درشت وى پرداخته چشم چرانى مىكنيد ؛ مشاهده مىكنيد فضايى است بىكران ، كهكشانهاى دهشت انگيز ، انبوه منظومهها ، خورشيدهاى درخشان ، ستارگان و اقمار فروزان . و اگر نگاه خود را به پايينتر بيندازيم و نزديكتر بياييم : زمين و افقهاى نيلگون وى ، جنگلهاى انبوه و درياهاى خروشان ، بيابانهاى پهناور ، جانوران زنده
هامش
( 1 ) . آدرس آيات به ترتيب : بقره ، آيهء 115 ، انعام ، آيهء 3 ، حديد ، آيهء 4 ، انفال ، آيهء 24 . .