بگذاريد در آن سورهاى كه در آن چنينوچنان آمده ، و سوره انفال از سورههايى است كه در اوائل هجرت در مدينه نازل شد ، و سوره برائت از سورههايى است كه در اواخر نازل شد ، ولى چون مطالب آن شبيه به مطالب انفال بود ، من خيال كردم كه اين سوره جزء آن سوره است . و چون رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله از دنيا رفت و تكليف ما را درباره اين مطلب معين نفرمود به همين جهت من از يك سو اين دو سوره را پهلوى هم قرار دادم ، و ميان آندو
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ *
قرار ندادم ، و از سوى ديگر آن را پهلوى هفت سوره طولانى گذاردم « 1 » .
مقصود از هفت سوره طولانى بهطورى كه از اين روايت و از روايت ابن جبير « 2 » بر مىآيد سورههاى : بقره ، آل عمران ، نساء ، مائده ، انعام ، اعراف و يونس است كه در جمع اول ترتيب آنها بدين قرار بوده و سپس عثمان آن را تغيير داده ، انفال را كه از مثانى است ، و برائت را كه از صد آيهها است و بايد قبلا از مثانى باشد ، ميان اعراف و يونس قرار داد و انفال را جلوتر از برائت جاى داد .
جمعبندى روايات تاليف قرآن
رواياتى نقل شد معروفترين روايات وارده در باب جمعآورى قرآن است كه بعضى از آنها صحيح و بعضى ديگر غير معتبر است . از مجموع آنها بر مىآيد كه جمعآورى قرآن در نوبت اوّل عبارت بوده از جمعآورى سورهها كه يا بر شاخههاى نخل و يا در سنگهاى سفيد و نازك و يا كتفهاى گوسفند
هامش
( 1 ) . الاتقان : 1 / 60 .
( 2 ) . الاتقان : 1 / 63 .