تعبير مىكند : حكماء و فلاسفه مىگويند كه . . . « 228 » و نيز از دانشمندان ديگر ، گفتههايى را نقل كرده كه گاه به صورت استشهاد به اقوال آنهاست و گاه نقد گفتارشان . از آن جمله مىتوان ابو مسلم مفسّر « 229 » ، ابو حامد غزالى « 230 » ، ابن تيميه « 231 » و سيّد هبة الدّين شهرستانى « 232 » را نام برد .
گاهى اوقات با اين تعبير به آنها اشارهاى مىكند : از يكى از اساتيد سؤال شد و ايشان جواب دادند . . . « 233 » و يا : آنچه از بعضى اساتيدم شنيدم ،
هامش
در سال 1050 ه . در بصره هنگام رفتن به حج درگذشت . وفات وى در عصر شاه عباس صفوى دوّم بود . بزرگترين فيلسوف اسلامى است كه در قرن يازدهم هجرى ظهور كرد و بزرگترين حكيم اشراقى است كه راههاى فلسفه اشراق را توضيح داده و به فلسفه و رواقى به شدت تاخته است . كتب مهم و متعددى در فلسفه و حكمت اشراق از خود بجاى گذاشت . ( ن . ك : فلاسفة الشيعة ، حياتهم و آراءهم ، شيخ عبد اللّه نعمت ، بيروت ، انتشارات دار مكتبة الحياة ، ص 346 - 369 ) .
( 228 ) - الميزان : 2 / 325 .
( 229 ) - الميزان : 11 / 139 ، 13 / 136 ، 143 ، 14 / 76 ، 103 ، 196 ، 270 ، 16 / 180 . علّامه گفتههائى منسوب به ابو مسلم را ذكر كرده بدون آنكه به خود منبع اشاره كند . مواضع مزبور با آنچه در مجمع البيان طبرسى از قول وى آمده در تضاد است ، در حالى كه اغلب آنها را از وى نقل كرده است . مجمع البيان : 3 / 423 ، 424 ، 519 ، 529 ، 454 ، 303 ؛ لازم به تأكيد است كه ابو مسلم مفسّر همان محمّد بن بحر اصفهانى ( متوفى به سال 372 ه ) . است و بعضى اقوال منسوب به وى در مجمع البيان در برهان زركشى يافت مىشود كه صريحا به او نسبت مىدهد . ن . ك : البرهان :
3 / 364 ، 385 و مجمع البيان : 3 / 333 . محمّد بن بحر اصفهانى همان ابو سلمه صاحب تفسير است و ابو الحسين بن بابويه در تاريخ رى نام وى را ذكر كرده است و گفته كه وى معتقد به مذهب معتزله بوده و در نزد آنها موجه مىباشد .
براى معتزله تفسيرى نگاشته و در سال 372 ه . درگذشت . ن . ك : لسان الميزان : ابن حجر عسقلانى ، هند ، انتشارات مجلس دائرة المعارف 1331 ه ؛ 5 / 89 .
( 230 ) - الميزان : 11 / 130 ، 140 .
( 231 ) - الميزان : 6 / 25 .
( 232 ) - الميزان : 13 / 391 . سيد هبة الدّين شهرستانى در سال 1301 ه . در شهر سامراء - عراق - متولّد شد . در سال 1320 ه . در نجف سكونت گزيد و در محضر علماى بزرگ آن زمان حاضر مىشد . فعاليتهاى اسلامى بزرگى در زمينه تأليف كتاب و خدمت به آئين اسلام و انديشههاى اسلامى انجام داد و در سال 1340 ه وزير معارف عراق گرديد و در مدت وزارت خود روحيه اسلامى را در آموزش گسترش داده و تغييرات بزرگى در وسايل آموزشى بوجود آورد آثار علمى مهمى در تفسير و عقايد و فلسفه و فقه و اصول و فروع احكام و در علوم رياضى دارد . ن . ك : هبة الدّين شهرستانى ؛ تأليف : سيد محمّد مهدى علوى ، بغداد ، انتشارات آداب 1384 ه ، ص 3 - 39 .
( 233 ) - الميزان : 1 / 274 .