س 62 - حدود و ثغور يك آيه چگونه قابل تشخيص بوده است ؟
( بحث روايتى و قرآنى )
ج - آنچه دقت در تقسيمبندى طبيعى كلام عرب به فصول و قطعههاى جداى از هم ، و مخصوصا در كلمات مسجّع آن ، و نيز آنچه كه تدبّر در روايات وارده از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و اهل بيتش در خصوص عدد آيات وارد شده اقتضاء مىكند ، اين است كه يك آيه از قرآن كريم يك قطعه از كلام خداست كه حقّش اين است كه بر آن يك قطعه اعتماد و تكيه نموده و در تلاوت آن را ، از قبل و بعدش جدا كرد .
و اين قطعات به اختلاف سياقها و مخصوصا در سياقهاى مسجّع مختلف مىشود ، چه بسا يك كلمه به تنهايى به خاطر سجع آخرش يك آيه به حساب آيد ، مانند كلمهء :
« مُدْهامَّتانِ ،
دو برگ سبز » « 1 » و چه بسا آيه دو كلمه يا بيشتر باشد ، خواه كلام تامّ باشد يا ناقص ، مانند :
« الرَّحْمنُ »
« عَلَّمَ الْقُرْآنَ »
« خَلَقَ الْإِنْسانَ »
« عَلَّمَهُ الْبَيانَ »
« 2 » و مانند :
« الْحَاقَّةُ »
« مَا الْحَاقَّةُ »
« وَ ما أَدْراكَ مَا الْحَاقَّةُ »
« 3 » و چه بسا كه يك آيه بسيار طولانى باشد ، مانند آيهء پيرامون قرض دادن و گرفتن كه آيه 282 از سوره بقره است . « 4 »
س 63 - آيا براى تعداد آيات قرآن نصّ متواترى رسيده كه قابل اعتماد باشد ؟ ( بحث روايتى و قرآنى )
ج - پيرامون تعداد آيههاى قرآن بايد گفت : در اين خصوص نصّ متواترى نرسيده كه يكيك آيهها را معرفى كند ، و هريك را از ديگرى متمايز سازد ،
هامش
( 1 ) . سورهء الرّحمن ، آيهء 64 .
( 2 ) . سورهء الرحمن ، آيات 1 - 4 .
( 3 ) . سورهء الحاقة ، آيات 1 - 3 .
( 4 ) . الميزان ؛ ج 13 ، ص 320 .