رَبِّكَ صِدْقاً وَ عَدْلًا ،
و سخن پروردگارت به راستى و داد انجام پذيرفت » . « 1 » و
« ما نَفِدَتْ كَلِماتُ اللَّهِ ،
سخنان خدا پايان نيابد » . « 2 » و منظور از آن قضاء الهى يا يك نوع خلق است . « 3 »
ص 421 - استعمال لفظ « قول » درمورد خدا نسبت به موجودات در قرآن چگونه به كار رفته است ؟
ج - لفظ « قول » در قرآن مجيد بهطور عموم استعمال شده ، يعنى هم سخن گفتن خدا با انسان را شامل مىشود و هم با غير انسان را [ ملائكه - ابليس - غير صاحبان عقل ( آسمان ، زمين ، آتش ) ] .
و همچنين قول به پارهاى از حيوانات بىزبان نسبت داده شده و از آن جمله درباره مورچهء زمان حضرت سليمان قرآن مىفرمايد :
« قالَتْ نَمْلَةٌ يا أَيُّهَا النَّمْلُ ادْخُلُوا مَساكِنَكُمْ ،
مورچهاى بانگ زد : اى مورچگان به سوراخهاى خود برويد » . « 4 » و نيز دربارهء هدهد سليمان عليه السّلام مىفرمايد :
« فَقالَ أَحَطْتُ بِما لَمْ تُحِطْ بِهِ وَ جِئْتُكَ مِنْ سَبَإٍ بِنَبَإٍ يَقِينٍ ،
گفت : من به چيزى دست يافتهام كه تو هرگز از آن خبر ندارى ، و من از شهر سباء خبرى يقينى آوردهام » . « 5 » و امّا استعمال قول درمورد انسان
« فَقُلْنا يا آدَمُ إِنَّ هذا عَدُوٌّ لَكَ وَ لِزَوْجِكَ ،
پس گفتيم اى آدم ، اين ابليس دشمن تو و دشمن همسر تو است » . « 6 » ، درمورد ملائكه
« إِذْ قالَ رَبُّكَ لِلْمَلائِكَةِ إِنِّي خالِقٌ بَشَراً مِنْ طِينٍ ،
آن زمان كه پروردگارت به ملائكه گفت ، من بشرى از گل خواهم آفريد » . « 7 » در
هامش
( 1 ) . سورهء انعام ، آيهء 115 .
( 2 ) . سورهء لقمان ، آيهء 27 .
( 3 ) . الميزان ( 20 جلدى ) ؛ ج 2 ، ص 481 + الميزان ( 40 جلدى ) ؛ ج 4 ، ص 137 . [ با تصرف ]
( 4 ) . سورهء نمل ، آيهء 18 .
( 5 ) . سورهء نمل ، آيهء 22 .
( 6 ) . سورهء طه ، آيهء 117 .
( 7 ) . سورهء ص ، آيهء 71 .