طرق درمان اين رذيلهء اخلاقى
هرگاه حالت پرخاشگرى و جرّ و بحث بىحاصل ، و به تعبير روايات جدال غير احسن در درون وجود انسان ريشه بدواند ، و به صورت خلق و خوى او در آيد ، دين و ايمان و تقواى چنين انسانى در مخاطره قرار مىگيرد ، و لازم است براى نجات از خطرات ناشى از اين صفت رذيله دست به كار شود و آن را درمان كند ، و خود را از شرّ آن رهايى بخشد .
نخستين راه درمان كه شايد جزء مقدمات يا يك عامل تسكين دهنده محسوب شود تا به درمان عمقى بپردازد ، اختيار سكوت است در هر جا كه احتمال مىدهد جدال به باطل باشد . و هرگاه اين سكوت را مدتى ادامه داد ، و به اصطلاح دندان بر جگر بگذارد و مشكلاتش را تحمل كند ، زمينهء بسيار مساعدى براى درمان نهايى فراهم مىشود .
البتّه سكوت درمان بسيارى از رذايل اخلاقى است ( حسد ، كينه توزى ، سخنچينى ، رياكارى ، ناشكرى ، تهمت ، دروغ ، برترى جويى ، و بسيارى ديگر از رذايل اخلاقى است كه از طريق سخن اعمال مىشود و سكوت مىتواند به عنوان يك راه پيشگيرى در تمام اين موارد به كار گرفته شود ، به همين دليل در روايات اسلامى مدح و ستايش زيادى نسبت به سكوت شده است كه ما شرح آن را در جلد اول اين كتاب به طور مبسوط آوردهايم .
راه ديگر براى ريشه كن كردن اين رذيلهء اخلاقى دقت و بررسى آثار مرگبار و عواقب شوم اين صفت است مانند محجوب ماندن از درك حقايق و گرفتارى در چنگال اوهام و تعصبها و ايجاد عداوت و دشمنى در ميان دوستان و دور ماندن از حقيقت ايمان و گرفتارى در چنگال خشم و غضب الهى شكسته شدن ابهت انسانى در نزد خاص و عام و مانند آن .
به يقين انديشيدن در پيامدهاى سوء ، تأثير عميقى در باز داشتن انسان دارد .
چگونه ممكن است كسى بداند فلان غذا سمّى و كشنده است و در عين حال از آن بخورد ؛ كسى غذاى سمّى تناول مىكند كه از آثار و پيامدهاى آن بىخبر است .