امام صادق عليه السلام عرض كرد : « بَلَغَنى انَّكَ كَرِهْتَ مُناظَرَةَ النَّاسِ ؛ به من گفتهاند كه شما از مناظره ( شيعيان ) با مخالفان كراهت داريد ؟ امام فرمود : امَّا كَلامُ مِثْلِكَ فَلا يَكْرَهُ ، مَنْ اذا طارَ يَحْسُنُ انْ يَقَعَ وَ انْ وَقَعَ يَحْسُنُ انْ يَطيرَ فَمَنْ كانَ هكَذا لا نَكْرَهُهُ ؛ از گفتگوهاى شخصى مانند تو كراهت نداريم كسى كه هنگامى كه به پرواز در مىآيد مىتواند در جاى خود به خوبى بنشيند ، و هنگامى كه مىنشيند مىتواند به پرواز در آيد ( با مهارت وارد بحث مىشود و با مهارت از آن خارج مىگردد ) ما از گفتگو و مناظره چنين كسى ناراحت نيستيم » . « 1 » انتخاب لقب طيّار براى اين صحابى معروف امام صادق عليه السلام نيز اشاره به همين معنى است زيرا كه در مباحثه و جدل ، بسيار قوى و نيرومند بود و با قدرت و مهارت مىتوانست از حق دفاع كند .
اينجاست كه به تمام كسانى كه اطلاع كافى از مسائل دين ندارند ، و نمىتوانند با قدرت از او دفاع كنند . هشدار مىدهيم كه وارد بحث و مناظره با مخالفان نشوند ، چرا كه شكست مىخورند و شكست آنان موجب سرافكندگى و ضعف مبانى مذهب در نظر ديگران است .
از آنجا كه افراط و تفريط غالباً در امور مختلف در ميان افراد نادان وجود دارد كسانى هستند كه ناآگاهانه راه افراط را مىپويند و مىگويند چون جدال و مراء در اسلام شديداً تحريم شده اصلًا با كسى نبايد بحث كرد ، هر چند بحثى مستدل و روشنگر و در مسير حق باشد ، سكوت را بايد بر هر گونه بحث و استدلال يا به گفتهء بعضى قيل و قال ترجيح داد .
اين هم به يقين يك انحراف بزرگ است چرا كه تبيين حقايق جز در سايهء منطق و استدلال ميسر نيست ، و بستن اين راه به روى مردم به معنى محروم ساختن گروه عظيمى از وصول به حقايق و واقعيتها است .
اين سخن را با حديث جالبى پايان مىدهيم .
امام حسن عسكرى از جدش امام صادق عليه السلام نقل مىكند كه در محضر مبارك آن
هامش
( 1 ) . بحار الانوار ، جلد 2 ، صفحه 136 ، حديث 39 .