« ما قرآن را فروفرستاديم و ما آنرا حفظ مىكنيم » . « 1 »
و اگر معناى دوم ، يعنى دلايل و شواهد مراد باشد معنايش اين است : دشمنان پس از آنكه از آيات خدا روى برتافتند و بدان گوش ندادند ، خداوند هم آنان را به حال خود وامىگذارد و آنان را به ايمان به اين دلايل مجبور نمىكند . دراينباره در تفسير آيهء 88 از سورهء نساء ، تحت عنوان : « گمراه كردن خداوند منفى است نه مثبت » ، سخن گفته شد .
وَ إِنْ يَرَوْا كُلَّ آيَةٍ لا يُؤْمِنُوا بِها وَ إِنْ يَرَوْا سَبِيلَ الرُّشْدِ لا يَتَّخِذُوهُ سَبِيلًا وَ إِنْ يَرَوْا سَبِيلَ الغَيِّ يَتَّخِذُوهُ سَبِيلًا ذلِكَ بِأَنَّهُمْ كَذَّبُوا بِآياتِنا وَ كانُوا عَنْها غافِلِينَ .
اين آيه بيانگر ماهيت خودخواهان و سركشان است و نيز بيان سبب سركشى آنان . امّا ماهيت آنان اين است كه از گمراهى دست برنمىدارند و به هدايت تمايل ندارند و امّا سبب سركشى آنها اين است كه خداى سبحان براى آنها دلايل و براهين ارائه كرد و از آنها خواست كه بدانها بنگرند و درباره آنها بينديشند و بر طبق آن عمل كنند ؛ لكن آنها فرمان خدا را نپذيرفتند و بر دورى جستن از آيات خدا پافشارى كردند و دربارهء آن نينديشيدند . اگر آنان خواستهء خدا را اجابت و اين دلايل را بررسى مىكردند ، اين نگرش و بررسى منجر به اين مىشد كه آنها به حق ايمان بياورند و بدان اعتراف كنند و در زمين سركشى و فساد نكنند .
وَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآياتِنا وَ لِقاءِ الْآخِرَةِ حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ هَلْ يُجْزَوْنَ إِلَّا ما كانُوا يَعْمَلُونَ .
هركس كه به خدا و ديدار او ايمان نياورد ، در فرداى قيامت از هلاكشوندگان است و تمام آنچه بدان مباهات مىكرد بر باد خواهد رفت ، تا كيفرى باشد بر كفر و عناد او .
آنچه را يكى از مفسران رحمت خدا بر او در اينجا گفته است ، برايم جالب و خوشايند است ازاينرو ، عينا آنرا نقل مىكنم :
حبوط اعمال ( باطل شدن عملها ) از اين سخن گرفته شده كه مىگويند : « حبطت
هامش
( 1 ) . حجر ( 15 ) آيهء 9 .