شگفتآور است كه بسيارى از مردم دعاى به هدايت را دوست ندارند ، مخصوصا علما و بزرگان ، با اينكه پيامبر صلّى اللّه عليه و إله دعاى به هدايت را شب و روز ، در نماز خود و در غير آن تكرار مىكرد .
من هدايت و توفيقى را بهتر و بالاتر از اين نمىدانم كه خود انسان ، عيبهاى خودش را دريابد و به سبب اين عيبها احساس پشيمانى و ناراحتى كند . با اين احساس است كه ممكن است رهايى يابد و از غرور و خودخواهى به خدا پناه برد .
صِراطَ الَّذِينَ .
در برخى از روايات آمده است كه مراد از
« الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ » ،
يهود و مراد از
« الضَّالِّينَ »
نصاراست ، لكن لفظ آيه عام مىباشد ، نه تخصيص در آن وجود دارد و نه استثنا . بنابراين ، هركس كه فرمانبردار باشد نعمت و رحمت خدا شامل حال او خواهد شد و هركس كه گناهكار باشد گمراه و مورد خشم است .
درهرحال ، هدف اين آيه و هدف تمام سورهء فاتحه آن است كه بنده بايد در پيشگاه مولاى خود بايستد و مؤمن ، موحّد ، شكرگزار ، سپاسگزار و اهل اخلاص باشد و نيز دعا كند كه خداوند او را به علم و عملى توفيق دهد كه مورد خشنودى اوست .
هر انسانى هركارى را كه از پيش فرستاده است ، در نزد آفرينندهء خود خواهد يافت ، امّا سخن به تنهايى اثرى ندارد ، مگر اينكه طاعتى را نزديك و گناهى را دور سازد .