فصل 3
اهميت و نقش زبان
زبان هر قومى مانند برج رفيعى است كه از بلنداى آن مى توان بر آراء و عقايد و مقاصد آن قوم واقف شد و درباره كثيرى از شئون آنان اظهار نظر نمود ، زبان هر ملتى محور اساسى حركتهاى ادبى و هنرى و فلسفى و عرفانى و علمى آن ملت است و هر اندازه كه غنى از معنويات و صفات آدميت و در تبيين مقاصد رساتر است ، بقاء آن بيشتر و دوام آن ملت پاينده تر و در مقابل حوادث مقاوم ترند .
هنگامى كه به تاريخ ملتهاى بزرگ مىنگريم ، ملت فنيقى و قبطى ، و آشورى ، و كلدانى و آرامى و يونانى و ايرانى و همانند آنها را مشاهده مىكنيم مى بينيم كه تندباد حوادث بسيارى از آنها را ريشه كن ساخته و اثرى از وجود آنان در صحنه زمين پديدار نيست ، فقط نامى از آنها در تاريخ به يادگار مانده است ولى اقوام و مللى را هم در امتداد زمان مشاهده مى كنيم كه با هم حوادث استيصال كننده پايدار ماندهاند .
روميان با قدرت نظامى و تداركات جنگى و صلابت و مهارت فرماندهان و سربازان وحشى بر مردم يونان و سرزمين علم و هنر و فلسفه و ادب لشكر كشيدند و امپراطورى عظيمى تشكيل دادند امپراطوريى كه همچون آسيائى ملت يونان را خرد كرد ، ولى زبان سرشار از منطق ، حكمت ، هنر ، ادب و اخلاق آن ملت بزرگ بود كه نهايتاً بر نيروى نظامى روميان پيروز گرديد ، و روميان به فرهنگ يونانيان روى آورند و مغلوب زبان فلسفه ، هنر ، ادب و فرهنگ يونان شدند ، چنان كه مغول و پس از آن تيمور كه ضرب المثل قساوت و فساد جاودانهء تاريخ شدند در حمله به ايران مالًا مغلوب زبان شيرين و شور آفرين فارسى گرديدند ، حتى گروهى از اين فاتحان كه به هندوستان هجرت كردند ، دالهجره خويش را با ادبيات فارسى كه لبريز از ذخائر عرفان و صلح و صفا است آراستند و سبكى خاص از شعر فارسى بنام سبك هندى در رديف سبك عراقى و خراسانى پديد