كلام و حديث و رجال ، تفسير و ادب و عرفان و لغت و تمامى رشتههاى متنوع علوم مشاهده مىكنيم . اگر ما نام اين همه زحمت و مرارت را جهاد فى سبيل اللَّه نگذاريم ، چه بايد بگذاريم ؟
در بُعد خدمات علمى حوزههاى علميه سخن بسيار است كه ذكر آن در اين مختصر نمىگنجد . به حمد اللَّه حوزهها از نظر منابع و شيوههاى بحث و اجتهاد ، غنى و داراى ابتكار است . تصور نمىكنم براى بررسى عميق همه جانبهء علوم اسلامى طريقهاى مناسبتر از شيوهء علماى سلف يافت شود . تاريخ بيش از هزار سالهء تحقيق و تتبع علماى راستين اسلام گواه بر ادعاى ما در راه بارور ساختن نهال مقدس اسلام است . صدها سال است كه روحانيت اسلام تكيه گاه محرومان بوده است ، هميشه مستضعفان از كوثر زلال معرفت فقهاى بزرگوار سيراب شدهاند . از مجاهدات علمى و فرهنگى آنان كه به حق از جهاتى افضل از دماء شهيدان « 1 » است كه بگذريم ، آنان در هر عصرى از اعصار براى دفاع از مقدسات دينى و ميهنى خود مرارتها و تلخيهايى متحمل شدهاند و همراه با تحمل اسارتها و تبعيدها ، زندانها و اذيت و آزارها و زخم زبانها ، شهداى گرانقدرى را به پيشگاه مقدس حق تقديم نمودهاند . شهداى روحانيت منحصر به شهداى مبارزه و جنگ در ايران نيستند ، يقيناً رقم شهداى گمنام حوزهها و روحانيت كه در مسير نشر معارف و احكام الهى به دست مزدوران و نامردمان ، غريبانه جان باختهاند زياد است .
در هر نهضت و انقلاب الهى و مردمى ، علماى اسلام اولين كسانى بودهاند كه بر تارك جبينشان خون و شهادت نقش بسته است . كدام انقلاب مردمى - اسلامى را سراغ كنيم كه در آن حوزه و روحانيت پيش كسوت شهادت نبودهاند و بر بالاى دار نرفتهاند و اجساد مطهرشان بر سنگفرشهاى حوادث خونين به شهادت نايستاده است ؟ در 15 خرداد و در حوادث قبل و بعد از پيروزى ، شهداى اولين ، از كدام قشر بودهاند ؟ خدا را سپاس مىگزاريم كه از ديوارهاى فيضيه گرفته تا سلولهاى مخوف و انفرادى رژيم شاه
هامش
( 1 ) - « مداد العلماء افضل من دماء الشهداء » .