دانشمندان و عارفان و اوليا و انبيا - عليهم السلام - همه و همه عين توجه به واحد كامل مطلق است ؛ حركتى واقع نشود جز براى او و وصول به او ؛ و قدمى برداشته نشود جز به سوى آن كمال مطلق . و اكنون امثال ما در حجابهاى ظلمانى -
بَعْضُها فَوْقَ بَعْضٍ
« 1 » - واقعيم ، دردها و رنجها و عذابها از اين احتجاب است . و اوّل قدم كه مقدّمهء رفع حجب است آن است كه گرايش پيدا كنيم كه در حجابيم و از اين خِدْر « 2 » طبيعت كه تمام وجود ما را از سرّ و عَلَن و باطن و ظاهر فرا گرفته به تدريج به هوش آييم و اين « يقظه » ايست كه بعض اهل سلوك ، منزل اول دانستهاند ، « 3 » و چنين نيست بلكه اين به هوش آمدن و بيدار شدن مقدّمهء دخول در سير است . و رفع همهء حجب ظلمانى و پس از آن نورانى ، وصول به اوّل منزل توحيد است . و اگر به قدم عقال « 4 » عقل پيش رويم ، آن هم با همهء عقال ، همين نغمه را دارد و گويد كمال مطلق همهء كمالات است و الّا مطلق نيست و هيچ كمالى و جمال و جميلى ممكن نيست در غير حق ظهور كند كه اين غيريّت ، عين شرك است اگر نگويم الحاد است .
عزيزم ! اوّل بايد با قدم علم ، لنگان لنگان پيش روى و اين هر علمى باشد حجاب اكبر است كه با ورود به اين حجاب به رفع حجب آشنا مىشوى ، بيا با هم به سوى وجدان رويم كه ممكن است راهى بگشايد . هر انسانى بلكه هر موجودى بالفطره عاشق كمالات است و متنفر از نقص ؛ شما اگر علم مىجوييد چون كمال است مىجوييد و از اين جهت ممكن نيست كه فطرت شما به هر علم كه دست يابد به آن قانع شود و اگر توجه كند كه مراتب بالاترى است در اين علم بالفطره آن را مىجويد و مىخواهد و از اين علم كه دارد به واسطهء محدوديت و نقصش متنفر است و آنچه بدان دل باخته حيثِ كمال آن است نه نقص . و اگر
هامش
( 1 ) - بعضى از اين ظلمتها ، بالاى بعضى ديگر است
( 2 ) - پرده ، حجاب
( 3 ) - شرح منازل السائرين ، عبد الرزّاق كاشانى : 34 . و منظور از بعض اهل سلوك ، خواجه عبد اللَّه انصارى است
( 4 ) - آنچه كه با آن شتر يا اسب را به جايى مىبندند .