حاصل باشد و رابطهء الهى با آنان طورى باشد كه استعداد براى نائل شدن به شفاعت داشته باشند و اگر اين امر در اين عالم حاصل نشود شايد بعد از تصفيهها و تزكيهها در عذابهاى برزخ ، بلكه جهنّم ، لايق شفاعت شوند و خدا دانا است كه امَدِ آنان تا چه اندازه است .
علاوه بر آن ، آياتى در قرآن كريم دربارهء شفاعت وارد شده است كه با توجه به آنها نمىتوان براى انسان آرامش پيدا شود ، خداوند مىفرمايد :
مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ
« 1 » و مىفرمايد :
وَ لا يَشْفَعُونَ إِلَّا لِمَنِ ارْتَضى
« 2 » و امثال آن ، كه در عين حال كه شفاعت ثابت است لكن نصيب چه اشخاصى و چه گروهى و با چه شرايطى و در چه وقت شامل حال مىشود ، امرى است كه نمىتوان انسان را مغرور و جرى كند . اميد به شفاعت داريم لكن اين اميد بايد ما را به سوى اطاعت حق تعالى كشاند ، نه معصيت .
پسرم ! سعى كن كه با حق النّاس از اين جهان رخت نبندى كه كار بسيار مشكل مىشود .
سر و كار انسان با خداى تعالى كه ارحم الراحمين است بسيار سهلتر است تا سر و كار با انسانها . به خداوند تعالى پناه مىبرم از گرفتارى خود و تو و مؤمنين در حقوق مردم و سر و كار با انسانهاى گرفتار . و اين نه به آن معنى است كه در حقوق اللّه و معاصى سهل انگارى كنى ، اگر آنچه از ظاهر بعض آيات كريمه استفاده مىشود در نظر گرفته شود ، مصيبت بسيار افزون مىشود و نجات اهل معصيت به وسيلهء شفاعت ، به گذشت مرحلههاى طولانى انجام مىگيرد .
تجسّم اخلاق و اعمال و لوازم آنها و ملازمهء آنها با انسان ، از ما بعد موت تا قيامت كبرى و از آن به بعد تا تنزيه و قطع رابطه به وسيله شدّتها و عذابها در برازخ و جهنّم و عدم امكان ربط با شفيع و شمول شفاعت امرى است كه احتمال آن كمر انسان را مىشكند و مؤمنان را به فكر اصلاح به طور جدّى مىاندازد . هيچ كس نمىتواند ادّعا كند كه قطع به خلاف اين احتمال دارد مگر آنكه شيطان نفسش چنان بر او مسلّط باشد و با او
هامش
( 1 ) - سورهء بقره ، آيهء 255 : چه كسى ، جز به فرمان او ، مىتواند در پيشگاهش به شفاعت برخيزد
( 2 ) - سوره انبيا ، آيهء 28 : و هر گز شفاعت نمىكنند مگر آنان را كه مورد رضايت ( خدا ) هستند .