ميل ندارم اسمش را ببرم « 1 » - اين گفته بود كه ما همه چيزمان بايد انگليسى بشود ! ما اگر بخواهيم آدم باشيم ، همه چيزمان بايد انگليسى باشد ! آتاتورك « 2 » هم در تركيه ، من مجسّمهاش را ديدهام ايستاده و دستش را اين طور بلند كرده است . به من گفتند كه اين دستش را رو به غرب بلند كرده ، به اين [ معنا ] كه همه چيز بايد غربى بشود . اين براى اين بوده است كه ما از آن چيزهايى كه خود شرق داشته است غافل شديم . قانون « 3 » ابو على الآن هم در غرب شايد مورد استفاده باشد ؛ ما از او غافليم . كتابهاى طبى و فلسفى و اينها كه در شرق هست ، غربيها از آنها استفاده كردند و متاع خود ما را به خودمان مىخواهند برگردانند و ما غفلت داريم .
احياى مفاخر شرق
آن چيزى كه الآن براى همهء ما لازم است اين است كه ما خودمان را از اين غربزدگى نجات بدهيم . بفهمانيم به خودمان كه ما شرقى هستيم و اهل شرق هستيم و مآثر شرق را احيا كنيم . تا اين مطلب هست كه ما خودمان را نمىشناسيم و نشناختيم ، نمىتوانيم يك استقلال صحيح پيدا كنيم . عمدهء استقلال ، استقلال فكرى و روحى است . يك عدهاى از اطبا كه آمده بودند يك وقتى اينجا و من راجع به اينكه دانشگاهها چرا بايد طورى باشد كه طبيب ما نداشته باشيم كه مردم بروند به خارج . گفتم طبيب داريم ، لكن مىروند به خارج ، چرا بايد اين طور باشد ؟ ما خودمان [ بايد ] داشته باشيم .
دروغين بودن ادعاى تمدن بزرگ شاه
لكن در زمان محمد رضا ، در ذهن من است كه يك وقتى يكى از بستگان او مبتلا به لُوزَتَيْن بود ، از خارج برايش طبيب آوردند كسى كه مىگويد من مثلًا مىخواهم به « تمدن بزرگ » برسانم ! اين دروغ را مىگويد ، از يك همچو آدمى يك همچو عملى صادر بشود كه مثلًا شاه يك مملكت در ايران نيافته يك نفر را كه لُوزتَيْن عمل بكند ، از
هامش
( 1 ) - سيد حسن تقى زاده .
( 2 ) - مصطفى كمال ( آتاتورك ) رئيس جمهور تركيه و پايه گذار نظام لائيك در تركيه .
( 3 ) - كتاب مشهور ابن سينا در علم طب و پزشكى .