عراق و سوريه و يمن و همهء اينها از اروپا هم يك مقدارى بود ، اين مرد بزرگ در عين حالى كه سيطره بر همهء اين ممالك داشت ، با مردم چه طور رفتار مىكرد ؛ با ضعفا ، با مستضعفين ، چه جور رفتار مىكرد ؛ زندگى خودش چه طور بود . البته او يك مردى بود كه معجزه بود ، كسى نمىتواند مثل او باشد ، لكن حكومتها مىتوانند عبرت بگيرند كه تعديل كنند كار خودشان را ، آن طور حكومت مىكرد ، ملت هم با او آن طور بودند . الآن مشهود است اين در ايران ؛ حكومت از خود مردم است ، به مردم تعدّى نمىكند ، خيرِ مردم را مىخواهد ، مردم هم خير او را مىخواهند ؛ پشتيبانش هستند . اگر همهء حكومتها سيرهء خودشان را تغيير بدهند و با مردم اين طور باشند ، اين حل يك مشكل مىشود و آن حل مشكل حكومتهاست .
حج ، راهى براى تفاهم همهء اقشار مسلمان
يك مشكل ديگر عدم رابطهء بين ملتهاست . ملتها با هم روابطشان يا هيچ نيست ، يا كم است . تمام مؤمنين به حسب فرمان خدا برادرند ؛ برادرها بايد از حال برادرها مطّلع باشند . برادرها بايد مشكلات برادرشان را حل كنند . اسلام در عين حالى كه نقشهء اين مطلب را ، كه تفاهم بين همهء قشرها باشد ، كشيده است ، و آن مسئلهء حج است ، فريضهء حج كه تمام كشورهاى اسلامى را موظف كرده است كه افراد مستطيعشان بروند به مكه ، آنجا هم مواقف متعدده فراهم كرده اسباب را كه تفاهم باشد ، مسلمين مع الأسف غفلت دارند . اگر دولتها بخواهند يك مجلسى را از دويست نفر آدم از بلاد مختلفه جمع بكنند ، چه زحمتها و چه خرجها بايد تحمل كنند تا اينكه دويست نفر جمع بشود در يك نقطهاى بخواهند كه يك محفلى در آن نقطه درست كنند ، خداى تبارك و تعالى يك محفل چندين ميليونى براى مسلمين تهيه كرده است و گفته است بروند همه در آنجا ، و همه هم برادرند . مؤمنها اخوه هستند ، برادرند ، و چنانچه اين برادرها به حال هم رسيدگى نكنند ، اين قصور از اسلام نيست ؛ قصور از ماست .
اگر ما آن مواقفى كه اسلام قرار داده است و مردم را هدايت كرده است به آن