مدرسه بنشينيد و آن طور زندگى كنيد و مسأله بگوييد براى مردم . آن هم نه هر مسألهاى را . اگر ما درست مسأله مىگفتيم كه وضع اين طور نبود . مسائل اسلام را كنار گذاشته بودند ؛ و يك دستهاى از مسائل شخصى را پيش كشيدند . مسائل اجتماعى اسلام ، مسائل سياسى اسلام ، مسائل جنگ اسلام . آن قرآن را شما ملاحظه مىكنيد ، قرآن مسائل سياسيش و جنگيش و مقاتلهاش و اينهايش زياد در آن طرح شده ، اهلًا و سَهْلًا ! اما ديگر كار نداشته باشيد به اينكه تكليف ملت با دولت چيست و تكليف دولت با ملت چى هست ؟ چه جور بايد دولت باشد ، شرايط حاكم چيست ، شرايط شُرْطه چيست ؛ شرايط قاضى چيست ؟ اينها را ديگر شما كار نداشته باشيد . شما هم برويد اين مسائل [ را كنار بگذاريد ] و ما هم باورمان آمده بود . همچو باورمان آمده بود كه روزنامه خواندن را [ عيب مىدانستيم ] . اوّلى كه ما آمديم قم ، سنهء چهل ، روزنامه خواندن را عيب مىدانستند ! ما هم اصلًا جرئت نمىكرديم ؛ يعنى ما هم خودمان جزء آنها بوديم .
تحوّل ملت ، معجزهآسا بود
الآن يك تحولى پيدا شده است كه شايد در دو سال پيش از اين نبود اين طور . تحول سه سال است ، دو سال است ، كه تحول زياد پيدا شد . البته نهضت عمرش پانزده ، شانزده سال است ؛ لكن اين تحول در اين آخر پيدا شد . يك تحول پيدا شد كه تحولهاى مختلف ، شماها همه و ما همه ، يك پاسبان اگر پيدا مىشد و يك امرى مىكرد ، در همين بازار تهران تو ذهن كسبه و تجّار نمىآمد كه مىشود مخالفت با پاسبان كرد ! پاسبان آمده گفته است « 4 آبان » « 1 » است بايد همه بيرق بزنيد . همه گوش و سمع بودند كه هر چه اين گفته عمل بكنيم . چندى نگذشت كه همينهايى كه از يك پاسبان مىترسيدند و براى خودشان هم حقى قائل نبودند ريختند در خيابان و گفتند « ما شاه نمىخواهيم » ! اين يك تحول معجزهآسا بود كه آدمى كه از يك پاسبان مىترسيد حالا از تانك نمىترسد ، حالا از سربازها هم نمىترسد ، سرنيزهها هم كه مىآورند ؛ اين هم معارضه با
هامش
( 1 ) - چهارم آبان ، روز تولد محمد رضا پهلوى .