بچاپند .
مىآييم سراغ روحانيون كه ببينيم كه آيا اينها دربارىاند ؟ اينها را انگليسها درست كردند كه مردم را خواب كنند و آنها بچاپند ؟ اين قيامهايى كه در اين صد سال شده است از كى بوده ؟ چند قيام در اين صد سال ؟ كى رأس اينها بوده ؟ قيام تنباكو مرحوم ميرزا بود . قيام مشروطه از نجف آقايان نجف ، از ايران علماى ايران ايجاد كردند . اين چند قيامى كه ما شاهدش بوديم همه از علما بود . علماى اصفهان قيام كردند . رأسشان مرحوم حاج آقا نور اللَّه - رحمة اللَّه - بود . علماى تبريز قيام كردند . علماى مشهد قيام كردند . يك وقت مرحوم آقاى قمى « 1 » خودش تنها پا شد راه افتاد آمد - كه من تهران بودم - ايشان [ به ] حضرت عبد العظيم آمدند و ما هم رفتيم خدمتشان . ايشان قيام كردند ، منتها حبسش كردند ، همان جا حبسش كردند ، و بعد هم تبعيدش كردند . قدرت بود ديگر . در اين صد سال هر چه قيام بوده است تقريباً از اينها بوده ، تبريز هم خيابانى هم يكى از آقايان . بله ، جنگل « 2 » هم بودهاند . آنها هم بودهاند ، اما در اقلّيت بودند . عمدهاش اينها بودند . پس اينكه مىگويند كه روحانيون دربارىاند ، يعنى براى دربار دارند كار مىكنند ، اينها كارى مىكنند كه مردم را خواب كنند و دربار بچاپندشان ، اين حرف صحيح نيست . باز در هر شهرى از شهرها برويد ، آن روحانى آن شهر اگر علناً نتواند مخالفت كند با اينها ، مخالفت [ پنهانى ] مىكرده است .
من نمىگويم صد درصدِ مُعمِّم درست است . ما معمَّمهايى داشتيم كه از سازمان امنيتيها بدتر بودند ! من روحانيون را مىگويم . آنها به طور مطلق مىگويند روحانيون اين طور هستند . و من عرض مىكنم نه ، مسأله اين نيست . من نمىخواهم بگويم كه هر كس عمّامه سرش گذاشت اين روحانى است و هر كس عمّامه سرش گذاشت اين مخالفت كرده . نه . خيلى از عمّامه به سرها هم موافقت كردهاند ؛ زياد هم موافقت كردهاند ؛ اما [ اينكه ] روحانيون مطلقاً اين طور بودند صحيح نيست . اين هم براى اين بود كه اين قدرت
هامش
( 1 ) - آقا حسين طباطبايى قمى ( ره ) از علما و مراجع مبارز در دوران حكومت رضا خانى .
( 2 ) - نهضت جنگل در گيلان به رهبرى ميرزا كوچك خان .