آخرتى جبرى مسلك مىشويم ، غافل از اينكه اين هر دو باطل و غلط و خلاف دستورات انبيا ، صلّى اللّه عليهم ، و طريقهء مستمرهء ائمهء هدى و اولياى مقربين است . با آنكه آنها همه رحمت حق را معتقد بودند و ايمان آنها از همه بيشتر بود ، با اين وصف آنى غفلت از انجام وظايف نمىكردند و دقيقهاى از سعى و كوشش باز نمىماندند . بردار صحيفهء اعمال آنها را مطالعه كن . ادعيه و مناجاتهاى سيد الساجدين و زين العابدين ، عليه السلام ، را ملاحظه كن و دقت نما ببين در مقام عبوديت چه معامله مىكند و چه طور به وظيفهء بندگى قيام مىكند ، با اين وصف ، وقتى صحيفهء اعمال حضرت مولاى متقيان ، امير مؤمنان ، عليه السلام ، را مىبيند ، تأسف مىخورد و اظهار عجز مىكند ! « 1 » پس ما يا بايد آنها را ، نعوذ باللّه ، تكذيب كنيم و بگوييم اطمينان و اميان به رحمت حق نداشتند مثل ما ! يا بايد خود را تكذيب كنيم و بفهميم كه اينها كه ما مىگوييم از مكايد شيطان و غرور نفس است كه مىخواهند ما را از راه مستقيم منحرف كنند . پناه مىبريم به خداى تعالى از شرّ آنها .
پس اى عزيز ، همانطور كه حضرت ابى ذر دستور به آن مرد داده ، علوم بسيار است ولى علم نافع براى امثال ماها آن است كه با خود اين قدر بدى نكنيم . بفهميم كه دستورات انبيا و اوليا ، عليهم السلام ، كشف حقايقى است كه ماها از آنها محجوب هستيم . آنها مىدانند كه اين اخلاق ذميمه و اعمال سيّئه چه صورتهايى دارد و چه ثمراتى از آنها حاصل مىشود ، و اين اعمال حسنه و اخلاق كريمه چه صورتهاى خوب ملكوتى دارد . همه را فرمودند و دوا و درمان و درد و مرض را بيان كردند . تو اگر عاطفه با خوددارى ، بايد از آن دستورات نگذرى و درد خود را دوا نمايى و مرض خود را معالجه كنى ، خدا مىداند كه اگر با اين حال كه هستيم به آن عالم منتقل شويم ، به چه مصيبتها و دردها و مرضها گرفتار مىشويم . و الحمد للّه أوّلا و آخرا .
هامش
( 1 ) كشف الغمّه في معرفة الائمة ، ج 2 ، ص 85 .