است مطلقا و پا نهادن بر انّيّت و انانيّت و غير و غيريّت است يكسره . قال تعالى :
الا للَّه الدّينُ الْخالِص
. « 243 » ( خداى تعالى اختيار فرموده براى خويش دين خالص را . ) و اگر يكى از حظوظ نفسانيّه و شيطانيّه در دين باشد ، خالص نخواهد بود ، و آنچه خالص نيست ، حق تعالى اختيار نفرموده ، و آنچه شائبهء غيريّت و نفسانيّت دارد از حدود دين حق خارج است .
و قال تعالى :
وَ ما امِروُا الّا لِيَعْبُدوُا اللَّه مُخلِصينَ لَهُ الدّين .
« 244 » و قال تعالى :
مَنْ كانَ يُريدُ حَرْثَ الدُّنْيا نُؤْتِهِ مِنْها وَ مَا لَهُ فِى الْآخِرَةِ مِنْ نَصيبٍ .
« 245 » و قال رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله - على ما نقل : انّما لكلّ امرئ ما نوى :
فمن كان هجرته إلى اللّه و رسوله ، فهجرته إلى اللّه و رسوله ، و من كان هجرته إلى دنيا يصيبها أو امرأة ينكحها ، فهجرته إلى ما هاجر إليه . [ 1 ] و قال تعالى :
وَ مَنْ يَخْرُجْ مِنْ بَيْتِهِ مُهاجِراً الىَ اللَّه وَ رَسُولِهِ ثُمَّ يُدْرِكْهُ المَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ اجْرُهُ عَلىَ اللَّه .
« 246 » و اين آيهء شريفه ممكن است متكفّل جميع مراتب اخلاص باشد : يكى هجرت صورى كه به بدن واقع شود . و اين هجرت اگر خالص براى خدا و رسول نباشد ، بلكه براى حظوظ نفسانى باشد ، هجرت الى اللّه و رسوله نيست . و اين مرتبهء اخلاص صورى فقهى است .
و ديگر ، هجرت معنوى و مسافرت باطنى است كه مبدأ آن ، بيت مظلمهء
هامش
[ 1 ] « بنا بر آنچه نقل شده رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله فرمود : براى هر كس همان چيزى است كه نيّت كرده است ، پس هر كس مقصدش خدا و رسول او باشد ، هجرتش به سوى خدا و رسول اوست ، و كسى كه هجرت او براى رسيدن به دنيا يا ازدواج با زنى باشد ، هجرتش به سوى همان چيز است . » مستدرك الوسائل ، « ابواب مقدمهء العبادات » ، باب 5 ، حديث 5 .
( 243 ) - « آگاه باشيد كه دين خالص فقط از آن خداست . » ( زمر - 3 )
( 244 ) - « آنان مأمور نشدهاند جز براى آنكه خدا را عبادت كنند در حالى كه دين را براى او خالص كرده باشند . » ( بيّنه - 5 )
( 245 ) - « كسى كه كشتزار دنيا را طلبد ، از دنيا به او مىدهيم و او را در آخرت بهرهاى نخواهد بود . » ( شورى - 20 )
( 246 ) - پاورقى 15 .