به انوار ساطعهء الهيه روشن فرمودند تو نيز بهرهاى بردار ، و ارض طبيعت مظلمهء خود را به نور الهى روشن كن و چشم و گوش و لسان و ديگر قواى ظاهره و باطنه را به نور حق تعالى منوّر كن و تبديل اين ارض ظلمانى را به ارض نورانى بلكه آسمان عقلانى كن :
يَوْمَ تُبَدَّلُ الْارْضُ غَيْرَ الارْض
« 236 »
و اشْرَقَتِ الارْضُ بِنوُرِ رَبِّها
. « 237 » در آن روز اگر ارض تو غير ارض نشده باشد و به نور رب نورانى نگرديده باشد ، ظلمتها و سختيها و وحشتها و فشارها و ذلّتها و عذابها دارى .
اكنون قواى ظاهره و باطنهء ما مظلمه به ظلمتهاى شيطانى است ، و از آن ترسم كه اگر با اين حال باقى بمانيم ، كمكم ارض هيولانى داراى نور فطرت متبدّل شود به ارض سجّينى مظلمهء خالى از نور فطرت و محجوب از همهء احكام فطرتاللّهى . و اين شقاوتى است كه سعادت در دنبالش نيست و ظلمتى است كه نورانيّت در عقب ندارد و وحشتى است كه روى اطمينان نبيند و عذابى است كه راحت در پى آن نيايد .
فَ مَنْ لَمْ يَجْعَلِ اللَّه لَهُ نوراً فَما لَهُ مِنْ نُور
. « 238 » پناه مىبرم به خداى تعالى از غرورهاى شيطانى و نفس امّارهء بالسّوء .
عمده مقصد و مقصود انبياء عظام و تشريع شرايع و تأسيس احكام و نزول كتابهاى آسمانى ، خصوصا قرآن شريف جامع كه صاحب و مكاشف آن نور مطهّر رسول ختمى صلّى اللّه عليه و آله است ، نشر توحيد و معارف الهيه و قطع ريشهء كفر و شرك و دوبينى و دوپرستى بوده ، و سرّ توحيد و تجريد در جميع عبادات قلبيّه و قالبيّه سارى و جارى است . بلكه شيخ عارف كامل ، شاهآبادى ، روحى فداه مىفرمودند : عبادات اجراء توحيد است در ملك بدن از باطن قلب .
هامش
( 236 ) - « روزى كه زمين به زمينى ديگر تبديل شود . » ( إبراهيم - 48 )
( 237 ) - پاورقى 156 .
( 238 ) - پاورقى 203 .