قربانى كند ( و اگر نتواند شتر قربانى كند ، بايد هيجده روز روزه بگيرد ) و در هر صورت حجّش صحيح است ، و اگر قبل از غروب آفتاب دوباره به عرفات بازگردد و تا غروب در آنجا بماند و سپس كوچ كند ، كفّارهاى بر او واجب نيست .
مسألهء 979 - هرگاه قبل از غروب آفتاب كوچ كند ، اگر از روى فراموشى يا ندانستن مسأله باشد ، در صورتى كه يادش بيايد اگر امكان دارد بايد بازگردد ، و اگر مراجعت نكند گناهكار است ، و بنابر احتياط كفّاره نيز دارد ، و اگر يادش نيامد چيزى بر اونيست .
مسألهء 980 - گرچه وقوف در عرفات درتمام وقتى كه در بالا گفته شد واجب است ، و تركش گناه مىباشد ، ولى تمام آن از اركان حج نيست . بلكه ركن حج فقط مقدارى از مدّت است ؛ يعنى اگر كسى تنها مقدارى از ظهر تا غروب را در عرفات توقّف كند ، حجّش صحيح است ، و اگر عمداً وقوف را در تمام اين مدّت ترك كند حجّ او باطل خواهد شد ، و وقوف در شب عيد ، كه « وقوف اضطرارى » نام دارد ، براى او كفايت نمىكند .
مسألهء 981 - كسى كه موفّق به درك وقوف درعرفات از ظهر تا غروب نشود ، واجب است مقدارىاز شبعيد را - هر چند كم باشد - در آنجا توقّف كند ، بنابراين اگر بر اثر موانع ، زمانى به عرفات برسد كه مردم از آنجا كوچ كرده باشند ، مقدارى از شب را مىماند ، سپس به سوى مشعر مىرود ، به شرط آن كه قبل از طلوع آفتاب روز عيد خود را به مشعرالحرام برساند ، و اين را « وقوف اضطرارى عرفات » مىگويند ، و اگر موفّق به وقوف اضطرارى نيز نشد ، يعنى نتوانست چيزى از شب را در آنجا بماند ، كافىاست كه مقدارى از وقوف مشعرالحرام را ، كه شرح آن خواهد آمد ، درك كند . در اين صورت نيز حجّش صحيح است .
مسألهء 982 - اگر كسى بر اثر عذرى موفّق به وقوف در عرفات در روز نهم ذى الحجّه نشد ، و شب عيد را هم عمداً و بدون هيچ عذرى وقوف نكرد ، حجّ او باطل مىشود ؛ هر چند وقوف به مشعر الحرام را درك نمايد .
مناسك جامع حج ( فارسى ) — صفحة 282
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٢٨٢