گاهى برخى از درختان برگهاى خشكى پيدا مىكنند كه درخت را زشت مىكند ، گناهان هم مانند اين برگهاى خشك است و استغفار برگهاى زشت را فرو مىريزد و چهرهء درخت را زيبا مىكند .
بسيارى از مردم در توبه و استغفار گرفتار اشتباهاتى هستند و خيال مىكنند همين كه هفتاد بار « استغفر اللَّه » و يا سيصد بار « العفو » بگويند كافى است ، در حالى كه توبه فقط اين نيست بلكه استغفار دروازهء توبهاست .
مراحل توبه :
مرحلهء اوّل : پشيمانى و ندامت كه آثار سازندگى دارد ، چرا كه استغفار بدون پشيمانى مثل مسخره كردن استغفار است .
مرحلهء دوم : تصميم بر ترك در آينده كه بايد تصميم جدّى باشد .
اگر تصميم بر ترك گناه گرفته شد ولى شكسته شد بايد دوباره تصميم گرفت . اين مسئله شبيه حفظ است كه اگر در دور اوّل براى حفظ كردن مطلبى ، پنج بار تكرار كرده و فراموش كرد ، براى مرتبهء دوم چهار بار تكرار مىكند و به همين ترتيب در مرتبهء بعدى سه بار تكرار مىكند ، تا جايى كه آثار حفظ در وجود او مىماند . تصميم بر ترك هم همين گونه است اگر شكست دوباره تصميم مىگيرد و آثار تصميم اوّل در وجود او باقى مىماند ، تا جايى مىرسد كه تصميم نمىشكند .
مرحلهء سوم : جبران حقوق الناس و حقوق اللَّه است ، اگر حق الناس
مشكات هدايت ( فارسى ) — صفحة 179
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٧٩