اصل اوّل : واعظ درونى
مراد از واعظ درونى چيست ؟
چهار احتمال وجود دارد :
احتمال اوّل : عقل
عقل خوب و بد را تشخيص مىدهد و انسان را موعظه كرده و با دليل مىگويد راست گويى خوب و دروغگويى بد است و يا خيانت بد است و سبب بىاعتبارى انسان و از بين رفتن همهء سرمايهها مىشود ، پس موعظههاى اين واعظ درونى مستدلّ است .
قرآن مجيد هم گاهى مستدلّ موعظه مىكند ، به عنوان مثال مىفرمايد :
« وَ لَاتَنازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَ تَذْهَبَ رِيحُكُمْ ؛ اگر نزاع كنيد ، سستى دامن شما را مىگيرد و روح و قوّت شما از بين مىرود » « 1 » .
احتمال دوم : وجدان
مراد از واعظ درون ، قوّهاى است كه درك مىكند و براى موعظه نياز به اقامهء دليل ندارد ، به عنوان مثال عدل خوب و ظلم بد است و نوعى درك درونى و وحى باطنى است و زمانى كه انسان كار بدى انجام مىدهد ، او را ملامت كرده و در مقابل اعمال خلاف محاكمه مىكند كه
هامش
( 1 ) سورهء انفال ، آيهء 46 .