الف ) جهاد با دشمن مقطعى است و تمام مىشود اما جهاد با نفس دائمى است .
ب ) جهاد با دشمن در يك يا چند جبهه است اما جهاد با نفس به چند جبهه خلاصه نمىشود ، بلكه دهها جبهه داريم ، در جبهه حسد ، كبر ، طمع و . . . .
ج ) جهاد اصغر با دشمن خارجى است ، اما جهاد اكبر با دشمن درونى است كه مشكلتر است .
د ) جهاد اكبر پايه جهاد اصغر است يعنى اگر كسى در جهاد اكبر پيروز شد در جهاد اصغر هم پيروز مىشود و تسليم نمىشود كسانى به جبهه مىروند كه از نظر اخلاقى خودساختهترند .
ه ) در جهاد اكبر يك سلسله جاذبههاى منفى وجود دارد كه در جهاد اصغر وجود ندارد ، در جهاد اكبر هوا و هوس و جاذبهء شهوات و گناهان مختلف در مقابل انسان صف كشيدند در حالى كه در جهاد اصغر دشمن خارجى جاذبهاى ندارد .
با ذكر اين مقدمه به سراغ حديث امام صادق عليه السلام مىرويم كه مىفرمايند : فقر مرگ سرخ است . توضيح اين كه : مرگ دو نوع است يكى مرگ سرخ است كه به قتل مىرسد و كشته مىشود و ديگرى مرگ سياه است كه از راه طبيعى از دنيا مىرود .
امام عليه السلام فرمود : فقر مرگ سرخ است ، راوى سؤال كرد آيا منظور فقر درهم و دينار است ؟ فرمود : نه ، بلكه فقر دينى و ايمانى و اخلاقى است .
مقصود حضرت اين است كه كسى كه سرمايه معنوى دارد اگر عالم را از او بگيرند برايش فرق نمىكند ، اما كسى كه سرمايه معنوى ندارد اگر عالم را به او بدهند باز احساس نياز مىكند ، فقر اخلاقى مرگ سرخ و مصيبت بزرگى است .
كسى كه غناى معنوى داشته باشد حاضر نيست يك لحظه از سجدههاى
گفتار معصومين : درس اخلاق حضرت آية الله العظمى مكارم شيرازى — صفحة 26
مساهمون: سيد محمد عبد الله زاده
ص٢٦