فرع اوّل : عزل در عقد موقّت
مسألهء عزل در عقد دائم در عروه در باب اوّل نكاح در مسألهء ششم ذكر شده و حكم به كراهت شده است و غالباً آن را پذيرفته و حاشيهاى نزدهاند .
اقوال :
مرحوم شهيد ثانى در مسالك مىفرمايد :
ظاهر هم انّه ( جواز عزل در عقد موقّت ) محل وفاق . « 1 »
مرحوم صاحب جامع المقاصد ، مىفرمايد :
يجوز العزل عن المرأة فى هذا النكاح و إنْ لم تأذن قولًا واحداً . « 2 »
مرحوم صاحب جواهر هم مىفرمايد :
إجماعاً بقسيمه ( محصّل و منقول ) « 3 » .
پس از نظر اقوال مسأله اجماعى است .
ادلّه :
1 - اجماع :
همان گونه كه بيان شد مسأله اجماعى است .
2 - فلسفه و حكمت عقد موقّت :
از روايات مختلف استفاده مىشود كه غرض اصلى در عقد موقّت استمتاع و رفع ضرورتهاى جنسى است ، نه طلب ولد و غالباً ولد در عقد موقّت مزاحم است ، به همين جهت بسيار بعيد به نظر مىرسد كه شارع عزل را در عقد موقّت حرام بداند ؛ به عبارت ديگر اطلاقاتى كه از عزل نهى مىكند از ما نحن فيه ( عقد موقّت ) منصرف است .
3 - روايات :
روايات زيادى كه در دو باب از وسائل نقل شده است .
* . . . عن محمد بن مسلم قال : سألت أبا عبد اللَّه عليه السلام عن العزل : فقال :
ذاك الى الرجل يصرفه حيث شاء
( روايت اطلاق دارد ) . « 4 »
* . . . عن عبد الرحمن بن أبى عبد اللَّه قال : سألت أبا عبد اللَّه عليه السلام عن العزل فقال : ذاك الى الرجل . « 5 »
تمام روايات اين باب دلالت دارد . دو روايت هم در ابواب متعه در باب 34 داريم كه يكى از آنها با اين شش روايت مشترك است ، پس مجموعاً هفت روايت داريم و سه روايت هم از « محمد بن مسلم » است كه در واقع يك روايت است و مجموعاً پنج روايت است ؛ امّا و من العجب كه همهء روايات مطلق است ، و اگر بخواهيم به اطلاق روايات عمل كنيم ، بايد بگوييم شامل عقد دائم و موقّت مىشود . حال اگر در دائم قائل به حرمت عزل بوديم چه كنيم ؟ تنها راه اين است كه بگوييم رواياتى داريم كه ناهيه است و در باب 76 از ابواب مقدّمات نكاح آمده و جمع بين اين دو طايفه به اين است كه روايات مجوّزه را حمل بر عقد منقطع و روايات ناهيه را حمل بر دائم كنيم كه اين جمع تبرّعى است و فايدهاى ندارد ، و لكن الّذي يسهّل الامر اين است كه ما در دائم و منقطع بدون رضايت زوجه قائل به جواز هستيم و شايد در دائم مكروه باشد ولى در منقطع مكروه هم نيست .
43 مسألهء مستحدثه ( كنترل مواليد ) . . . . . 3 / 10 / 82
مسألهء مستحدثه : كنترل مواليد
مسألهء مستحدثهاى كه امروزه مطرح است كنترل مواليد با وسائل مختلف است ، كه در زمان ما مسألهاى مهم در تمام كشورهاى دنيا است . با توجّه به اين كه اصل عزل را مكروه دانستيم تا مواليد كثرت پيدا كند ، حال كنترل مواليد از طريق عزل و يا وسائل ديگر چه حكمى دارد ؟
از نظر اصولى ظاهر روايات در ميان شيعه و سنّى اين است كه افزايش جمعيّت مسلمين مطلوب است ، به مقتضاى
« تناكحوا تناسلوا فإنّى أباهي بكم الأمم يوم القيامة و لو بالسقط »
و امثال آن دليل روشنى است كه افزايش نفوس مطلوب شارع است . در قرآن هم آيات زيادى داريم كه نشان مىدهد افزايش نفوس مطلوب است به عنوان مثال در آيات 12 - 10 سورهء نور كه افزايش نسل در ميان بارانهاى پربركت و جنّات و باغها قرار گرفته است و معلوم مىشود كه افزايش نسل از نعمتهاى الهى است . در سورهء اسراءهم مىفرمايد :
ثُمَّ رَدَدْنا لَكُمُ الْكَرَّةَ عَلَيْهِمْ
( شما بر دشمنانتان پيروز مىشويد )
وَ أَمْدَدْناكُمْ بِأَمْوالٍ وَ بَنِينَ وَ جَعَلْناكُمْ أَكْثَرَ نَفِيراً ؛
« 6 »
مطابق اين آيه خداوند دو بار بر بنى اسرائيل به خاطر كثرت نفرات منّت مىگذارد .
در سورهء شعرا كه مخاطب در آن تمام امّتهاست ، انبيا مىفرمودند :
وَ اتَّقُوا الَّذِي أَمَدَّكُمْ بِما تَعْلَمُونَ أَمَدَّكُمْ بِأَنْعامٍ وَ بَنِينَ وَ جَنَّاتٍ وَ عُيُونٍ ؛
« 7 »
هامش
( 1 ) ج 7 ، ص 460 .
( 2 ) ج 13 ، ص 33 .
( 3 ) ج 30 ، ص 187 .
( 4 ) ح 1 ، باب 75 از ابواب مقدّمات نكاح .
( 5 ) ح 2 ، باب 75 از ابواب مقدّمات نكاح .
( 6 ) آيهء 6 ، سورهء إسراء .
( 7 ) . آيهء 134 - 131 ، سورهء شعرا .