10 ادامهء مسئلهء 8 . . . . . 6 / 7 / 81
جمع بين روايات :
سه طريق جمع گفته شده است :
1 - روايات ناهيه را حمل بر كراهت كنيم . اين جمع در فقه شناخته شده است ، كه هركجا بين روايات ناهيه و مجوّزه ، گرفتار شديم مىگوييم روايات ناهيه را كه « ظاهر » است بر روايات مجوّزه كه « نص » است حمل مىكنيم و قائل به كراهت روايات ناهيه مىشويم .
2 - روايات ناهيه كه مىگفت اگر نظر و لمس به شهوت باشد موجب حرمت است را تقيّد بزنيم به روايات مجوّزه كه مىگفت حلال است و بگوييم اگر به غير شهوت باشد حلال است پس جمع بين مطلق و مقيّد مىكنيم .
3 - روايات ناهيه بر نظر و لمس حلال و روايات مجوّزه بر نظر و لمس حرام حمل شود .
على القاعده جمع به كراهت جمع شناخته شده ترى است ، ولى چون در اينجا مشهور قائل به حرمت شدهاند و مخالفت مشهور هم كار مشكلى است ، لذا آقايان براى جلوگيرى از مخالفت با مشهور قائل به حرمت شدهاند ، امّا ما بر خلاف مشهور قائل به كراهت مىشويم . مهمّ اين است كه اين مسأله در زمان ما محلّ ابتلا نيست و ما اين مسأله را به عنوان مقدّمه براى مطلب بعدى ذكر كرديم .
بقى هنا شىء :
آيا اين حكم مملوكه در مورد حرّه هم جارى است ، يعنى اگر پدر به زن آزادى نظر شهوتآلودى كند آيا بر ابن حرام مىشود و يا بالعكس اگر پسر نظر شهوتآلودى به زن آزادى كند آيا اين زن بر پدر حرام مىشود ؟
اقوال :
در اينجا قول به حرمت از شخص شناختهشدهاى در دست نيست و غالباً متعرّض نشدهاند ، فقط فخر المحقّقين ( فرزند علّامه ) در ايضاح نقل مىكند كه :
المسألة الرابعة : النظر المحرّم الى الاجنبيّة هل يحرم الامّ و البنت - كل من قال لا يحرم الوطى بالزنا قال لا يحرم هنا و اختلف القائلون بالتحريم بالوطى بالزنا فى تحريمه هنا على قولين و الاقوى عندي عدم التحريم به للاصل . « 1 »
در اين صورت در جايى كه اب يا ابن به زنى نگاه كند آيا بر ديگرى حرام مىشود ؟
ادلّهء قائلين به حرمت در مورد حرّه :
دو روايت داريم كه از آنها مىتوان فهميد : نظر و لمس حرام در حرّه موجب حرمت مىشود .
* و عن على بن ابراهيم ، عن أبيه ، عن ابن ابى عمير ، عن جميل بن درّاج
( سند صحيح است )
قال : قلت لأبي عبد اللَّه عليه السلام : الرجل ينظر الى الجارية يريد شراءها أ تحلّ لابنه ؟ فقال : نعم ، الّا أن يكون نظر الى عورتها « 2 »
( قبل از خريد نگاه كرده كه در آن موقع نگاه كردن حرام بوده است ) .
اين روايت فى الجمله مدّعى را ثابت مىكند و آن اين كه نظر به عورت حراماً باعث حرمت بر اب يا باعث حرمت بر ابن مىشود .
* و عنه ، عن احمد ، عن على بن الحكم ، عن عبد اللَّه بن يحيى الكاهلى ، عن ابى عبد اللَّه عليه السلام فى حديث قال : سألته عن رجل تكون له جارية فيضع ابوه يده عليها من شهوة أو ينظر منها الى محرّم من شهوة ، فكره أن يمسها ابنه . « 3 »
از نظر سند و دلالت اشكال دارد و در صورتى مىتوانيم به اين روايت استدلال كنيم كه « كره » را حمل بر حرمت كنيم يعنى لمس حرام باعث حرمت مىشود . اين روايت دلالت خوبى ندارد چون حمل بر حرمت كردن « كره » مشكل است و اگر نگوييم « كره » بر معنى فقهى حمل مىشود لااقل اين است كه مردّد است .
نتيجه : روايت اوّل در مورد نظر به عورت بود و عام نبود و امّا روايت دوّم عام بود ولى « كره » داشت كه حمل بر حرمت نمىشود .
ادلّهء قائلين به عدم حرمت در مورد حرّه :
دو دليل داريم كه نظر و لمس حرام در حرّه موجب حرمت نمىشود :
1 - بيان شد كه مزنى بهاى اب بر ابن و مزنى بهاى ابن بر اب حرام نيست وقتى زنا موجب حرمت نشود نظر و لمس حرام به طريق اولى موجب حرمت نمىشود ؛ زيرا نظر و لمس بالاتر از مزنى بها نيست مگر اين كه در باب زنا قائل به حرمت شويم
هامش
( 1 ) ايضاح الفوائد ، ج 3 ، ص 66 .
( 2 ) ح 3 ، باب 3 از ابواب مصاهره .
( 3 ) ح 2 ، باب 3 از ابواب مصاهره .