رفع فقر اصلى ترين هدف در نظام اسلام
مقدّمه :
تعريف فقر : فقر ، تنگدستى و كمبود نيازمنديهاى زندگى است و « فقير كسى است كه مال و كسبى ندارد تا نيازش را با آن بر طرف كند » . « 1 »
تأمين معيشت و نيازهاى يك زندگى سالم و مطلوب ، هزينههاى مختلفى را مىطلبد ، اين هزينهها شامل مخارج شخصى ، خانوادگى ، اجتماعى ، مادى و فرهنگى است .
در يك تقسيم بندى كلى ، در ارتباط با اموالى كه صرف هزينههاى زندگى مىشود ، يكى از چهار شكل ذيل پديد مىآيد :
الف . مسكنت ؛ يعنى تهىدستى و هيچ نداشتن . « 2 »
ب . فقر ؛ يعنى تنگدستى ، به گونهاى كه انسان فاقد بخشى از هزينههاى ضرورى زندگى خويش باشد .
ج . غناى كفافى ؛ يعنى ثروتى كه انسان بر اساس اصول و موازين شرعى و عرفى تحصيل كند و با آن زندگى در خور شأن داشته باشد ؛ نيازهاى خود و خانوادهء خويش اعم از مادّى و معنوى آن را بتواند تأمين كند و زندگى به دور از بخل و امساك و اسراف داشته باشد ، اين همان چيزى است كه در روايات اسلامى از آن به عنوان «
نعم العون على تقوى اللَّه الغنى » « 3 »
يا «
نعم العون على تقوى اللَّه المال » « 4 »
ياد شده است .
د . غناى مفرط ؛ يعنى تراكم ثروت به همراه روحيهء فزونطلبى به گونهاى كه همّ و غمّ شخص ، ذخيرهاندوزى طلا و نقره و به دست آوردن مال از هر راهى باشد و به هيچ وجه ضوابط شرعى و عرفى و حقوق ديگران را رعايت نكند كه در روايات از آن به « سُكر المال » ( مستى ثروت ) تعبير شده است « 5 » و در نتيجهء آن ، انسان از يك طرف به اسراف و تجمّل
هامش
( 1 ) . مغنى المحتاج ، ج 3 ، ص 106 .
( 2 ) . غنية النزوع ، ص 123 ، قسم الفقه ، كتاب الزكاة .
( 3 ) . وسائل الشيعه ، ج 12 ، ص 16 ، ابواب مقدمات التجارة ، باب 6 ، ح 1 .
( 4 ) . كنزالعمّال ، ج 3 ، ص 239 ، ح 6342 .
( 5 ) . مستدرك الوسائل ، ج 11 ، ص 371 ، ح 13293 .