مسالمتآميز امضا نمود و البتّه اين پيماننامهها همانند ميثاق بين المللى داراى اعتبار بود . پيامبر صلى الله عليه و آله قواى سهگانهاى از قوهء مقنّنه و قوه قضائيّه و قوه مجريه بسيار قوى فراهم آورد و با استفاده از وحى الهى ، پايههاى حكومت مستحكمى را بنا نهاد و آنچنان به شئونات ادارى و اركان دولت ، توجّه داشت كه ثابت مىكرد كه آن حضرت فقط يك رسول نيست بلكه يك سلطان و رئيس مملكت نيز هست » . « 1 »
ب ) مراسلات و ارتباطات برون مرزى
پيامبر صلى الله عليه و آله با شاهان ، امپراطوران و سران سياسى بزرگ آن روز از راه نگارش نامهها ، ارتباط برقرار كرده آنان را دعوت به روى آوردن به دين خدا نمود .
آن حضرت در اين نامهها با به كارگيرى برخى از جملات ، از جمله
« أسْلِمْ تَسْلِم »
خاطرنشان مىكرد اگر اسلام را بپذيريد در حكومت خود ابقا خواهيد شد . « 2 » اين گونه پيامبر صلى الله عليه و آله به عنوان يك رئيس حكومتِ مقتدر سخن مىگفت . « 3 »
ج ) امضاى معاهدات
امضاى تعهدنامهها و پيماننامهها با سران قبايل ، در راستاى همكارى و زندگى مسالمتآميز ، يكى از جلوههاى سيرهء سياسى - اجتماعى رسول خدا صلى الله عليه و آله بود . « 4 »
د ) تشكيل و تنظيم لشكر
پيامبر حدود هشتاد برنامه دفاع نظامى در قالب « غزوه » و « سريه » انجام داده است كه بخش مهمّى از تاريخ زندگى پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله را تشكيل مىدهد و بر هيچ كس اين امر پوشيده نيست .
ه ) نصب كارگزاران
از جمله امورى كه از مسلّمات تاريخ است و در تمام كتب معتبر تاريخى ثبت شده ، نصب امرا و استانداران و فرمانداران ، از جانب پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله است . حافظ عراقى در كتاب الفيه ، استانداران پيامبر را در اشعار خود گنجانده است . « 5 » چنان كه علّامهء مجلسى در بحار الأنوار فهرستى از فرمانداران و كارگزاران و ساير كادرهاى حكومتى حضرت را ذكر مىكند . « 6 » و ابن ادريس كتانى در تراتيب الاداريّة اسامى چهارده تن را به عنوان « وزير » آورده است . « 7 »
جالب توجّه است كه آن حضرت تعبير به وزير را از گذشتهاى دور ( سال چهارم بعثت ) در ارتباط با على عليه السلام به كار برد .
هامش
( 1 ) . ر . ك : عبقرية الاسلام فى اصول الحكم ، للدكتور منير العجلانى ، ص 98 - 90 ؛ مبادئ نظام الحكم فى الاسلام ، للدكتور عبد الحميد متولى ، ص 451 ( مطابق نقل الفقه الاسلامى و ادلّته ، ج 8 ، ص 6312 ) .
( 2 ) . تاريخ طبرى ، ج 2 ، ص 291 و 295 .
( 3 ) . ر . ك : مكاتيب الرسول ( احمدى ميانجى ) ، ج 2 ، ص 285 .
( 4 ) . ر . ك : اضواء على سنة الرسول ، ص 189 ؛ الفقه الاسلامى و ادلّته ، ج 8 ، ص 6312 ؛ مكاتيب الرسول ، ج 1 ، ص 262 .
( 5 ) . ر . ك : أسد الغابه ، ج 3 ، ص 126 .
( 6 ) . بحار الأنوار ، ج 22 ، ص 249 .
( 7 ) . تراتيب الاداريه ، ج 1 ، ص 17 .