كسى كه به سوى ستمگرى برود تا به او كمك كند در حالى كه مىداند او ظالم است ، از اسلام ( راستين ) خارج شده است » . « 1 »
اين سه نشانه كه امام عليه السلام براى ظالم ذكر كرده در بسيارى از موارد لازم و ملزوم يكديگرند و گاه ممكن است از هم جدا شوند و هركدام نشانهء مستقلى محسوب گردند . ممكن است كسى با ظالمان همكارى كند اما به زيردستانش ظلم نكند و يا توانايى آن را نداشته باشد . يا نسبت به بالادست خود عصيان كند ؛ اما نسبت به كسانى كه زيردست او هستند ستم روا مدارد . به هر حال هركدام نشانهاى است براى شناخت ظالمان و اگر هر سه در يك فرد جمع شوند وى مصداق اتم ظالم و ستمگر است .
اين تعبيرات نشان مىدهد كه اسلام با ظلم و ستم در هر چهره و هر مرحله و هر شكلى كه باشد مخالف است .
بحث را با حديث ديگرى از رسول خدا صلى الله عليه و آله پايان مىدهيم :
« إنَّهُ لَيَأْتِي الْعَبْدُ يَوْمَ الْقِيامَةِ وَقَدْ سَرَّتْهُ حَسَناتُهُ فَيَجِيُ الرَّجُلُ فَيَقُولُ : يا رَبّ ظَلَمَني هذا فَيُؤْخَذُ مِنْ حَسَناتِهِ فَيُجْعَلُ فِي حَسَناتِ الَّذي سَأَلَهُ فَما يَزالُ كَذلِكَ حَتّى ما يَبْقى لَهُ حَسَنَةٌ فَإذا جاءَ مَنْ يَسْأَلُهُ نَظَرَ إلى سَيّئاتِهِ فَجُعِلَتْ مَعَ سَيّئاتِ الرَّجُلِ فَلا يَزالُ يُسْتَوْفى مِنْهُ حَتّى يَدْخُلُ النّارَ ؛
روز قيامت بندهاى از بندگان خدا را ( براى حساب ) مىآورند در حالى كه حسناتش او را مسرور ساخته است . در اين هنگام كسى مىآيد و مىگويد : خداوندا ! اين مرد به من ستم كرده . در اين هنگام از حسنات او برمىدارند و به حسنات مظلوم مىافزايند و همينگونه اين كار تكرار مىشود تا آنكه حسنهاى از او باقى نمىماند . سپس هنگامى كه مدعى ديگرى پيدا مىكند نگاه به گناهان او مىكنند و به نامهء اعمال ظالم منتقل مىنمايند و اين كار پيوسته ادامه پيدا مىكند تا داخل در آتش دوزخ شود » . « 2 »
هامش
( 1 ) . وسائلالشيعه ، ج 12 ، ص 131 ، ح 15
( 2 ) . البداية و النهاية ، ج 2 ، ص 55 ، به نقل از ميزان الحكمة