كه اگر آن را جمعآورى كنيم كتابى مىشود .
با توجه به مطلق بودن كلمهء « عدل » تفسير دوم مناسبتر به نظر مىرسد به خصوص اينكه جور در دنيا واقع مىشود و اگر عدل هم در دنيا باشد تناسب بيشترى دارد و مىدانيم كه مجازاتهاى ظالمان در دنيا مانع از مجازات آنها در آخرت نيست و بايد كفارهء ظلم خود را هم در دنيا بدهند و هم در آخرت ، بنابراين كلام حكيمانهء پيشگفته ، مفهوم عامى دارد كه دنيا و آخرت ، هر دو را فرا مىگيرد .
بنابر آنچه گفته شد جملهء « يَوْمَ الْجَوْرِ عَلَى الْمَظْلُومِ » نيز شرح « يَوْمَ الظّالِمُ عَلَى الْمَظْلُومِ » است ؛ يعنى روز ظلم ظالم نسبت به مظلوم .
اميرمؤمنان على عليه السلام در سخنان ديگرش نيز با تعبيرات ديگرى به اين حقيقت اشاره كرده مىفرمايد :
« لِلظَّالِمِ غَداً يَكْفِيهِ عَضُّهُ يَدَيْه ؛
ظالم فردايى دارد كه هر دو دست خود را با دندان مىگزد و همين براى او كافى است » . « 1 »
از آيات قرآن مجيد و روايات اسلامى نيز استفاده مىشود كه خدا در همين دنيا ظالمانى بر ظالمان ديگر مسلط مىكند كه از آنها انتقام بگيرند . امام باقر عليه السلام در حديثى مىفرمايد :
« مَا انْتَصَرَ اللَّهُ مِنْ ظالِمٍ إِلّا بِظالِمٍ وَذلِكَ قَوْلُهُ عَزَّوَجَلَّ :
« وَكَذَلِكَ نُوَلِّى بَعْضَ الظَّالِمِينَ بَعْضاً » « 2 » ؛ خداوند از ظالمان بهوسيلهء ظالمان انتقام مىگيرد و اين همان است كه در قرآن فرمود : اينگونه بعضى از ظالمين را بر بعضى مسلط مىكنيم » . « 3 »
مىدانيم : اگر عادلى بخواهد انتقام مظلومى را بگيرد اولًا روى حساب و قانون عدالت رفتار مىكند ، ثانياً چون از دست شخص عادلى ضربه مىخورد ، بر او گواراتر است از اينكه از دست ظالم ديگرى همچون خودش ضربهء
هامش
( 1 ) . بحارالانوار ، ج 74 ، ص 399 ، ح 18
( 2 ) . انعام ، آيهء 129 .
( 3 ) . كافى ، ج 2 ، ص 334 ، ح 19