و لاجرم و بر دل مىنشيند و ديگران به آن عمل مىكنند .
تفسير ديگرى كه براى اين حديث شريف شده اين است كه منظور از « داعى » دعا كننده است و معناى جمله اين مىشود : « كسى كه دعا مىكند - مثلًا براى فزونى روزى يا فزونى علم يا نجات در آخرت - ولى كارى انجام نمىدهد ؛ مانند تيراندازى است كه با كمان بدون زه مىخواهد تيراندازى كند » .
شك نيست كه دعا بسيار مؤثر است ؛ اما دعا كننده بايد آنچه را در توان دارد به كار گيرد و آنچه را در توان ندارد از خدا بخواهد .
با توجه به اينكه در بعضى از مصادر اين گفتار حكيمانه ، به جاى « الداعى » ، « العالم » آمده تفسير اول مناسبتر به نظر مىرسد .
آيات قرآن مجيد و روايات اسلامى نيز اين حقيقت را تأييد مىكنند كه دعوت مردم به سوى نيكىها بدون عمل كارساز نيست . در خطبهء 175 از اميرمؤمنان على عليه السلام خوانديم كه فرمود :
« أَيُّهَا النَّاسُ ، إِنِّي ، وَاللَّهِ ، مَا أَحُثُّكُمْ عَلَى طَاعَةٍ إِلَّا وَأَسْبِقُكُمْ إِلَيْهَا ، وَلا أَنْهَاكُمْ عَنْ مَعْصِيَةٍ إِلَّا وَأَتَنَاهَى قَبْلَكُمْ عَنْهَا ؛
اى مردم ، به خدا سوگند ! من شما را به هيچ طاعتى ترغيب نمىكنم ، مگر اين كه خودم پيش از شما به آن عمل مىنمايم و شما را از هيچ معصيتى باز نمىدارم ، مگر اين كه خودم پيش از شما از آن دورى مىجويم » .
در حديث ديگرى از امام صادق عليه السلام مىخوانيم :
« إنَّ الْعالِمَ إذا لَمْ يَعْمَلْ بِعِلْمِهِ زَلَّتْ مَوْعِظَتُهُ عَنِ الْقُلُوبِ كَما يَزِلُّ الْمَطَرُ عَنِ الصَّفا ؛
هرگاه عالم به علمش عمل نكند موعظه و اندرز او از دلها فرو مىريزد ، آنگونه كه دانههاى باران از سنگ سخت فرو مىريزد » . « 1 »
قرآن مجيد نيز مىفرمايد : « يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ مَا لَاتَفْعَلُونَ * كَبُرَ مَقْتاً عِنْدَ اللَّهِ أَنْ تَقُولُوا مَا لَاتَفْعَلُونَ » ؛ اى كسانى كه ايمان آوردهايد ! چرا سخنى
هامش
( 1 ) . كافى ، ج 1 ، ص 44 ، ح 3 ؛ بحارالانوار ، ج 2 ، ص 39 ، ح 68