چقدر است ؟ امام عليه السلام فرمود : بهاندازهء دوران فلك . عرض كرد : مسافت دوران فلك چه اندازه است ؟ امام عليه السلام فرمود : بهاندازهء حركت خورشيد در يك روز .
عرض كرد : راست گفتى . . . » . « 1 »
حقيقت اين است كه گاه بعضى افراد سؤالاتى مىكنند كه پاسخ آن جنبهء فنى دارد و فراتر از عقل و فهم سؤالكننده است و زمانى جوابهاى فراوانى دارد كه هيچيك از آنها براى پرسشكننده قابل درك نيست . در اينجا گويندهء فصيح و بليغ به جواب اجمالى قناعت مىكند ؛ جوابى شفاف كه شنونده را قانع سازد و نياز به پيچوخمهاى علمى نداشته باشد . در مورد كلام حكيمانهء بالا نيز همين مطلب صادق است ، زيرا مسافت ميان مشرق و مغرب معانى مختلفى دارد : گاه شرق و غرب محلى است كه انسان در آن زندگى مىكند و گاه شرق و غرب كرهء زمين است و گاه شرق و غرب محل خورشيد است . هر يك از اينها پاسخ خاص خود را دارد .
ممكن است مشرق و مغرب محلى كه ما در آن زندگى مىكنيم بهاندازهء پنجاه كيلومتر باشد و همچنين شايد مشرق و مغرب كرهء زمين ( در خط استوا ) مراد باشد كه حدود بيست هزار كيلومتر است ، زيرا كمربند زمين در خط استوا حدود چهل هزار كيلومتر است ( و در جاهاى ديگر كمتر ) ، همچنين اگر جايگاه خورشيد را به هنگام طلوع آفتاب نسبت به كرهء زمين بسنجيم فاصلهء ما با آن صد و پنجاه ميليون كيلومتر است و جايگاه آن به هنگام غروب نيز به همين اندازه است ، بنابراين شرح اين مطالب براى سائل در آن زمان و در آن مجلس عمومى قابل فهم و درك نبود . آنچه قابل فهم و درك بود همان كلام حكيمانهء امام عليه السلام است كه فرمود : اين فاصله بهاندازهء مسير خورشيد در يك روز است كه مىتواند بيشتر ناظر به شرق و غرب كرهء زمين باشد كه همان فاصلهء صد و هشتاد درجه
هامش
( 1 ) . بحارالانوار ، ج 54 ، ص 336 ، ح 27