علّامهء كمرهاى رحمه الله در منهاج البراعة در شرح اين كلام حكمتآميز مىگويد :
اين سخن منطبق بر موضعگيرىهاى فراوانى است كه در زندگى مملو از مخالفتهاى دشمنان آن حضرت به چشم مىخورد ؛ دشمنانى كه او را از حقش بازداشتند در حالى كه عالم به آن بودند .
سپس به مواردى از آنها اشاره مىكند ؛ از جمله دلايلى كه آن حضرت در برابر اهل سقيفه آورد ، زيرا بيشتر آنها بر اساس نصوص صادره از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله كه آن حضرت را به امامت و وصايت نصب كرده بود ، از حق او آگاه بودند ؛ ولى با اين علم و آگاهى به مخالفت برخاستند . مورد ديگر موقف آن حضرت در برابر اهل شوراى شش نفرى بعد از وفات عمر بود كه حق خود را به اهل شورا يادآور شد ؛ ولى آنان آگاهانه مخالفت كردند و همچنين دلايلى كه پس از قتل عثمان و پس از قضيهء حكمين در صفين آورد ، همه در برابر كسانى بود كه بسيارى از آنها مىدانستند و براثر هواى نفس مخالفت مىكردند . اين سخن مولا دربارهء آنها كاملًا صدق مىكند كه علم و آگاهى ، عذر بهانهجويان را قطع مىكنند و آنان پاسخى در پيشگاه خداوند در روز قيامت نخواهند داشت . « 1 »
* * *
هامش
( 1 ) . منهاج البراعة ، ج 21 ، ص 373 ( با تلخيص )