بدرفتارى مىكنند هشدار داده كه ممكن است با فرزندان خود آنها اين عمل انجام شود و در آيهء دوم ، صالح بودن پدران را رمز خدمت دو پيامبر به فرزندان آنها شمرده است .
اين حقيقت در روايات اسلامى نيز منعكس است ؛ از جمله در روايتى از امام صادق عليه السلام مىخوانيم :
« فِي كِتَابِ عَلِيٍّ عليه السلام إِنَّ آكِلَ مَالِ الْيَتِيمِ سَيُدْرِكُهُ وَبَالُ ذَلِكَ فِي عَقِبِهِ وَيَلْحَقُهُ وَبَالُ ذَلِكَ فِي الْآخِرَةِ ؛
در كتاب على عليه السلام آمده است : كسى كه مال يتيم را به ناحق بخورد و بال آن ، دامن فرزندان او را در دنيا و دامن خودش را در آخرت خواهد گرفت » . « 1 »
در طول تاريخ نيز نمونههاى زيادى از اين مطلب آمده است كه افرادى با بازماندگان ديگران بدرفتارى كردند و فرزندان آنها گرفتار بدرفتارى ديگران شدند .
با توجه به اينكه مفهوم مطالب فوق اين است كه پاداش كيفر اعمال نيك و بد پدران به فرزندان منتقل مىشود اينجا اين سؤال پيش مىآيد كه چگونه خداوند مجازات شخصى را كه در حق اولاد ديگران ظلم كرده است به فرزندان آن شخص منتقل مىكند ؟ در حالى كه قرآن با صراحت مىگويد : « وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى » ؛ هيچكس به جرم گناه ديگرى مجازات نمىشود » . « 2 »
پاسخ اين سؤال با توجه به يك نكته روشن مىگردد و آن اينكه اين پاداش و مجازات ، پاداش و مجازات تشريعى نيست ، بلكه نوعى تكوين است ، زيرا هنگامى كه كسى پايهء كار خوب يا بدى را در جامعه مىگذارد كمكم به صورت سنّتى درمىآيد و ديگران هم در همان مسير گام برمىدارند و در نتيجه آن نيك و بد به سراغ فرزندان او نيز خواهد آمد . به خصوص وجدان انسانى مردم ايجاب
هامش
( 1 ) . بحارالانوار ، ج 72 ، ص 13
( 2 ) . انعام ، آيهء 164