ولى آنجا كه پاى ظلم بر ديگران به ميدان مىآيد نه با آب توبه شسته مىشود و نه با عنايت شفاعت و جز با رضايت صاحب حق نجات از عواقب آن ممكن نيست و به همين دليل امام عليه السلام آن را بدترين زاد و توشهء قيامت شمرده است .
شك نيست كه زاد و توشه چيزى است كه در راه سفر و به هنگام رسيدن به مقصد به انسان كمك مىكند و به يقين ظلم چنين موقعيتى را ندارد ، بنابراين انتخاب اين لفظ در اينجا نوعى كنايهء بليغ است ، درست مانند اين است كه انسان در سفرهاى دنيا به جاى حمل مواد غذايى مشتى از سموم با خود ببرد به او مىگوييم بدترين توشه آن است كه به جاى غذا سموم با خود حمل كنى .
امام عليه السلام در خطبهء 176 نهجالبلاغه بعد از آن كه ظلم را به سه بخش تقسيم مىكند مىفرمايد :
« وَأَمَّا الظُّلْمُ الَّذِي لَايُتْرَكُ فَظُلْمُ الْعِبَادِ بَعْضِهِمْ بَعْضاً . الْقِصَاصُ هُنَاكَ شَدِيدٌ ، لَيْسَ هُوَ جَرْحاً بِالْمُدَى وَلَا ضَرْباً بِالسِّيَاطِ ، وَلكِنَّهُ مَا يُسْتَصْغَرُ ذلِكَ مَعَهُ
؛ اما ظلمى كه هرگز رها نمىشود ستمى است كه بندگان بر يكديگر مىكنند كه قصاص در آنجا شديد است اين قصاص مجروح ساختن با كارد يا زدن تازيانه ( مانند قصاص در دنيا ) نيست بلكه چيزى است كه اينها در برابرش ناچيز است » .
دربارهء آثار سوء ظلم در آيات قرآن و روايات اسلامى بحثهاى بسيار وسيع و گستردهاى آمده است .
قابل توجه اينكه در آيهء 45 سورهء « انعام » دربارهء اقوام ظالمى كه به سرنوشت دردناكى مبتلا شدند مىخوانيم : « فَقُطِعَ دَابِرُ الْقَوْمِ الَّذِينَ ظَلَمُوا وَالْحَمْدُ للَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ » ؛ و ( به اين ترتيب ، ) ريشهء گروهى كه ستم كرده بودند ، قطع شد و ستايش مخصوص خداوند ، پروردگار جهانيان است » . « 1 »
هامش
( 1 ) . مرحوم علامه مجلسى اين مضمون را در حديثى از رسول خدا نقل كرده كه مىفرمايد : « إِنَّ اللَّهَ يُمْهِلُ الظّالمَ حَتّى يَقُولُ قَدْ أهْمَلَني ثُمَّ يَأْخُذُهُ أَخْذَةً رابِيَةً إنَّ اللَّهَ حَمِدَ نَفْسَهُ عِنْدَ هَلاكِ الظّالِمينَ فَقالَ فَقُطِعَ دابِرُ الْقَوْمِ الَّذينَ ظَلَمُوا وَالْحَمْدُ للَّهِ رَبّ الْعالَمِينَ » . ( بحارالانوار ، ج 72 ، ص 322 ، ح 52 ) .