شرح و تفسير سوء ظن دربارهء دوستان ثقه ظلم است
امام عليه السلام در اين كلام حكيمانه ، به نكتهء قابل ملاحظهاى مربوط به روابط اجتماعى اشاره مىكند و مىفرمايد : « داورى در حق افراد مورد اطمينان ، با تكيه بر گمان ، عدالت نيست » ؛
( لَيْسَ مِنَ الْعَدْلِ الْقَضَاءُ عَلَى الثِّقَةِ بِالظَّنِّ )
. مىدانيم يكى از دستورات قرآنى و روايى اين است كه در حق مسلمانان سوء ظن نداشته باشيد . قرآن مجيد مىگويد : « يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيراً مِّنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ » ؛ اى كسانى كه ايمان آوردهايد از بسيارى از گمانها بپرهيزيد ، چرا كه بعضى از گمانها گناه است » . « 1 »
در حكمت 360 نيز بر اين معنا تأكيد شده است . آنجا كه امام عليه السلام مىفرمايد :
« لَا تَظُنَّنَّ بِكَلِمَةٍ خَرَجَتْ مِنْ أَحَدٍ سُوءاً وَأَنْتَ تَجِدُ لَهَا فِي الْخَيْرِ مُحْتَمَلًا
؛ هر سخنى كه از دهان كسى خارج شد تا احتمال صحت در آن مىدهى حمل بر فساد مكن » .
دليل آن هم روشن است ، زيرا سوء ظن پايههاى اعتمادِ عمومى را كه سرچشمهء همكارى است متزلزل مىسازد .
حال اگر آن شخصى كه انسان به او سوء ظن پيدا مىكند كسى باشد كه سوابق حسنهء او بر ما روشن است و در يك كلمه به تعبير امام عليه السلام ، « ثقه » محسوب شود به يقين قضاوت دربارهء چنين شخصى با ظن و گمانِ بدون دليل ، عادلانه نيست .
هامش
( 1 ) . حجرات ، آيهء 12 .