شكايت از پروردگار درآورد و سعادت انسان را بر باد دهد .
در تعدادى از نسخ نهجالبلاغه مانند نسخهء ابن ميثم و منهاج البراعة و همچنين علامهء مجلسى در بحارالانوار كه مستقيماً از نهجالبلاغه نقل كردهاند به جاى « وَالْأَلَمِ » « وَالّا لَمْ » آمده است كه مفهوم جمله چنين مىشود : « چشم خود را بر خاشاك فرو بند و گرنه هرگز رضايت خاطر پيدا نخواهى كرد » . اين نسخه مناسبتر به نظر مىرسد ، زيرا چشم فرو بستن از قذى ( خاشاك ) مفهوم روشنى دارد ؛ امّا چشم فرو بستن از الَم ( درد و رنج ) مفهوم مناسبى ندارد . انسان درد و رنج را بايد تحمل كند نه آنكه چشم بر آن فرو بندد . اضافه بر اين آهنگ جمله نيز با نسخهء اخير مناسب است نه با نسخهء قبل .
افزون بر اين در نهجالبلاغه نيز امام عليه السلام تعبيرى دارد كه مناسب نسخهء دوم است آنجا كه مىفرمايد :
« وَأغْضَيْتُ عَلَى الْقَذى وَشَرِبْتُ عَلَى الشَّجا
؛ چشم بر خاشاك فرو بستم و با گلويى كه استخوان در آن گير كرده بود جرعهء تلخ حوادث را نوشيدم » . « 1 »
ابن ابىالحديد در شرح نهجالبلاغهء خود شعر مناسبى از يكى از شعراى عرب نقل كرده است كه مىگويد :
إذا أنْتَ لَمْ تَشْرَبْ مِراراً عَلَى الْقَذى * ظَمِئْتَ وَأيُ النّاسِ تَصْفُو مَشارِبُهُ
اگر خاشاك را در آب نوشيدنى خود تحمل نكنى هميشه تشنه خواهى ماند و كدام انسان است كه هميشه نوشابهاش صاف باشد .
شاعر ديگرى مىگويد
وَمَنْ لَمْ يَغْمِضْ عَيْنَهُ عَنْ صَديقِهِ * وَعَنْ بَعْضِ ما فِيهِ يَمُتْ وَهُوَ عاتِبٌ
كسى كه نسبت به عيوب دوستش اغماض نداشته باشد از دنيا مىرود در حالى كه دائماً در حال سرزنش كردن است . « 2 »
هامش
( 1 ) . خطبهء 26 .
( 2 ) . شرح نهجالبلاغهء ابن ابىالحديد ، ج 19 ، ص 34 .