و اخروى هر دو را شامل مىشود همانطور كه ( نجات ) در پرتو صبر نيز نجات دنيوى و اخروى را در بر مىگيرد ، هرچند گاهى در بعضى از روايات تنها به هلاكت اخروى اشاره شده ؛ مانند حديثى از امام صادق عليه السلام كه مىفرمايد :
« اتَّقُوا اللَّه وَاصْبِرُوا فَإِنَّهُ مَنْ لَمْ يَصْبِرْ أهْلَكَهُ الْجَزَعُ وَإنَّما هَلاكُهُ فِى الْجَزَعِ أَنَّهُ إذا جَزِعَ لَمْ يُؤجَرْ
؛ تقواى الهى پيشه كنيد و در برابر مشكلات و مصائب صبر و شكيبايى داشته باشيد ، زيرا كسى كه صبر نكند جزع او را هلاك خواهد كرد و هلاكت او در جزع اين است كه وقتى بىتابى كند اجر و پاداشى به او داده نخواهد شد » . « 1 »
نكته : صبر و جزع
بارها در كلام امام عليه السلام موضوع صبر و جزع و آثار نيكوى صبر و آثار شوم جزع مطرح شد و ما نيز بحثهايى داشتهايم . در اينجا لازم مىدانيم به سبب اهميت موضوع باز اشارهاى به اين مطلب داشته باشيم .
همانگونه كه اشاره شد ، حيات دنيا آميخته با انواع مشكلات است . در مسير اطاعت الهى مشكلات كم نيست و در طريق پرهيز از گناه و تقوا مشكلات ، زياد است . مصائب ناخواسته دامان همه را در دنيا مىگيرد و اگر توجه به اين حقيقت داشته باشيم كه در گذشته چنين بوده و در آينده نيز چنين خواهد بود از وجود اين مشكلات ناراحت نمىشويم ، پيمانهء صبر ما لبريز نمىگردد : شكيبايى خود را از دست نمىدهيم و ناراحتىهاى روانى ناشى از جزع و بىتابى به سراغ ما نمىآيد ، زيرا مىدانيم همه در اين گونه امور به شكلى دست به گريبانند . اين صبر و شكيبايى افزون بر اينكه پاداش الهى فوقالعادهاى دارد ؛ از جمله در حديثى از امام صادق عليه السلام مىخوانيم كه فرمود :
« مَنِ ابْتَلى مِنْ شيعَتِنا فَصَبَرَ عَلَيْهِ
هامش
( 1 ) . بحارالانوار ، ج 68 ، ص 95 ، ح 58 .