و سرانجام گرد و غبار فنا بر روى همهء آنها مىنشيند تنها چيزى كه براى انسان باقى مىماند اعمال خير و نيكىهاست كه نزد خدا ذخيره مىشود ، قرآن مىگويد :
« مَا عِنْدَكُمْ يَنفَدُ وَمَا عِنْدَ اللَّهِ بَاقٍ » ؛ آنچه نزد شماست از ميان مىرود و آنچه نزد خداست باقى مىماند » . « 1 »
در اينكه آيا واقعاً فرشتهاى فرياد مىزند و ما صداى او را نمىشنويم يا زبان حال جهان آفرينش و طبيعت دنياست يا صدايى است كه از جان و فطرت و عقل ما بر مىخيزد و ملك اشاره به آن است ، محلّ گفتوگو است .
كسانى كه آن را تفسير به طبيعت دنيا و مانند آن كردهاند دليلشان اين است كه اگر واقعاً ملكى صدا بزند و ما نداى او را نشنويم چه فايدهاى مىتواند داشته باشد ؟ ؛ ولى به اين ايراد مىتوان پاسخ داد كه وقتى نداى آن ملك به وسيلهء اولياءالله براى ما نقل شود تأثيرش واضح است مثل اينكه ما براى كسى نقل كنيم كه فرزندت را در فلان شهر ديديم كه فرياد مىزد مرا يارى كنيد . در اينگونه موارد صداى شخص غائب به وسيله شخص حاضر رسيده است .
بهترين راه براى اينكه انسان سرنوشت آيندهء خود را تشخيص دهد آن است كه دربارهء پيشينيان فكر كند آنها كجا رفتند ؟ اموالشان چه شد ؟ و كاخهايشان به چه سرنوشتى گرفتار گرديد ؟ قرآن مجيد دربارهء كافران و منافقان در آيهء 69 سوره توبه مىفرمايد : « كَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ كَانُوا أَشَدَّ مِنْكُمْ قُوَّةً وَأَكْثَرَ أَمْوَالًا وَأَوْلَاداً » ؛ ( شما منافقان ، ) همانند كسانى هستيد كه قبل از شما بودند ، ( و راه انفاق پيمودند ؛ بلكه ) آنها از شما نيرومندتر ، و اموال و فرزندانشان بيشتر بود » ( ديديد سرنوشت آنها چه شد ؟ ) سرنوشت خود را بر آنها قياس كنيد .
در حديثى در كتاب شريف كافى از اميرمؤمنان على عليه السلام مىخوانيم فرزند آدم هنگامى كه در آخرين روز دنيا و اولين روز آخرت قرار مىگيرد اموال و فرزندان
هامش
( 1 ) . نحل ، آيهء 96 .