برخى ديگر تفسير چهارمى براى اين حديث شريف ذكر كردهاند و « مايحسنُهُ » را به معنى احسان و نيكوكارى تفسير نموده گفتهاند : ارزش هر كس به اندازهء احسان و نيكوكارى اوست .
گرچه جمع بين هر چهار تفسير در مفهوم جمله امكانپذير است ، زيرا استعمال لفظ در بيش از يك معنا كاملًا بىمانع است ؛ ولى تفسير اول صحيحتر و مناسبتر به نظر مىرسد .
شاهد اين سخن حديث زيبايى است كه امام جواد عليه السلام از پدرانش از اميرمؤمنان عليهم السلام نقل كرده است كه فرمود : « چهار سخن را من گفتم و خداوند متعال تأييد آن را در كتابش نازل فرمود . من گفتم :
« الْمَرْءُ مَخْبُوءٌ تَحْتَ لِسَانِهِ فَإِذَا تَكَلَّمَ ظَهَرَ ؛
شخصيت انسان در زير زبانش نهفته است هنگامى كه سخن بگويد آشكار مىشود » . خداوند اين آيه را نازل فرمود : « « وَلَتَعْرِفَنَّهُمْ فِى لَحْنِ الْقَوْلِ » ؛ منافقان را از طرز سخنانشان مىشناسى » . من گفتم :
« فَمَنْ جَهِلَ شَيْئاً عَادَاهُ ؛
كسى كه نسبت به چيزى جاهل است با آن دشمنى مىكند » . خداوند اين آيه را نازل فرمود : « « بَلْ كَذَّبُوا بِما لَمْ يُحِيطُوا بِعِلْمِهِ » ؛ آنها ( دشمنان ) چيزى را كه از آن آگاهى نداشتند تكذيب كردند » نيز گفتم :
« قَدْرُ أَوْ قِيمَةُ كُلِّ امْرِى مَا يُحْسِنُ ؛
ارزش هر انسانى به اندازهء چيزى است كه به خوبى انجام مىدهد » . خداوند اين آيه را در قصهء طالوت نازل كرده : « « إِنَّ اللَّهَ اصْطَفاهُ عَلَيْكُمْ وَزادَهُ بَسْطَةً فِى الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ » ؛ خداوند او ( طالوت ) را بر شما برگزيده و از نظر علم و جسم او را افزايش داده است » . و نيز گفتم :
« الْقَتْلُ يُقِلُّ الْقَتْلَ ؛
كشتن ( قصاص ) كشتن را كم مىكند » خداوند اين آيه را نازل فرمود : « « وَلَكُمْ فِى الْقِصاصِ حَياةٌ يا أُولِى الْأَلْبابِ » ؛ قصاص مايهء حيات و زندگى شماست اى صاحبان مغز و خرد » . « 1 »
مرحوم سيّد رضى بعد از ذكر اين گفتار حكمتآميز جملهاى بيان كرده كه
هامش
( 1 ) . شرح نهج البلاغهء ابن ابىالحديد ، ج 7 ، ص 382 ؛ بحارالانوار ، ج 1 ، ص 165 ، ح 5 .